के चण्डि नाच सबै राई हरुको साझा चाड हो ?

राज राई संगम - बिगुटार ४ सुर्के ओखलढुङगा हाल युएइ
राई हरुको मात्र होईन सिङगो किराँत हरुको साझा चाड हो चण्डि नाच । तर यो अनुभुति र शिक्षा किराँत समाज भित्र छर्ने काम भएको छैन् । यहाँ सम्पुर्ण राई हरुको साझा थलो किराँत राई यायोख्खा जस्ले सिङगो राई हरुलाई एउटै परिवारमा बाँध्ने जिम्मेवारी बोकेको छ । तर आफ्नो आफ्नो तालमा अगाडि बढेको किराँत भित्रको राई समाजमा अहँ त्यो अनुभुति दिन सकेको छैन यायोख्खा ले । त्यासैले त आज राई राई नभएर कोहि चाम्लिङ भए कोहि बान्तावा कोहि बायुङ कोहि थुलुङ कसैले चण्डि नाच लाई आफ्नो ठाने कसैले ईन्कार गरेकसैले आफ्नो संस्कार हरुलाई बिकशित पार्दै त्यासैलाई अँगाल्न पुगे कसैले बिना सँस्कार नै आफ्नो जिबन चलाउन थाले । कसैले त अँग्रेजी सँस्कार खि्रष्टियन लाई नै अँगाल्न पुगे । यहि कुराको बोध सँगै किराँत राई हरुलाई एकमुष्ट बनाउने मुल उदेश्य र किराँत सँस्कार को बचाव को लागी साझा थलोको रुपमा निर्माण भएको हो यायोख्खा तर यायोख्खा के हो यसको उदेश्या के हो भन्ने कुरा नै कतिपय राई हरुलाई थाहा छैन ।

कति ले त भन्ने पनि गर्छन् यायोख्खा त अर्कै राई हरुको मात्र संस्था हो हाम्रो होईन भनेर किन त किराँत राई यायोख्खाले किराँत राई समाज भित्र आफ्नो परिचय बाँड्न नसकेको हो कि अन्या राई हरुले यायोख्खालाई आफ्नो नठानेरै हो कि कि के हामिमा अझै आफ्नो जातिय पहिचान र संस्कारगत पहिचान आवास्याकता ज्ञान नभएको हो कि राजनिति ले टुट र फुटको संस्कारमा मोडेरै हामिमा आफ्नो एकिकृतताको आपसि संगठनलाई भुलाएको हो यदि यसो हो भने यो हाम्रो गल्ति हो । सँस्कार र सँस्कृति सँग राजनिति सधै टाढा रहन्छ जातिय संस्कारगत एकतालाई राजनिति सँग जोड्नुनै मिल्दैन ।

सिङगो राईमा एकम्यता र एकबद्धता प्रदान गर्न नसकेको किराँत राई यायोख्खाको केहि कम्जोरी देखिन्छ यहाँ । राई हरुमा संस्कार र संस्कृति प्रति चेतना जगाउदै एकरुपता प्रदान गरेर एउटै परिवारमा समेट्न यायोख्खाको अहं जिम्मेवारी छ । कतिपय राई हरु संस्कार र संस्कृति बिहिन् भई सकेका छन् आफ्नो पहिचान र अष्तित्व त्याही एउटा राई शब्दले चिनिएका छन कस्तो हुन्छ । राई संस्कार अथबा किराँत संस्कार ग्रामिण भेग हरुमा अल्पसंख्याक राई हरु जहाँ आफ्नो भाषा के हो संस्कार के हो संस्कृति के हो केहि थाहा छैन । गर्बको कुरा र पनि उहाँ हरु आफुलाई किराँत राई भनेर चिनिन महान ठान्छन् बिभिन्न काल खण्डमा आफ्नो किराँत राई अष्तित्व माथि आक्रमण हुँदा पनि खुकुरीको ताकत र आफ्नो शाहसले किराँत राई पहिचान हरुलाई बचाउदै आउनु भएका हाम्रा राई बस्ति हरुमा पनि आँखा पुग्नु नितान्त जरुरि छ यायोख्खाको । उहाँ हरुलाई किराँत राई संस्कार र पर्ब हरुको अबगत गराउदै किराँत राई हरुको महान पर्ब उधौली र उभौली मा समान सहभागिता गराउन पर्छ । बाटो बिराउँदै यत्र तत्र छरिन लागेका किराँत राई हरुलाई संगठित हुन र पार्नको लागी पहलि कदम किराँत राई यायोख्खा बाट नै हुन पर्छ । यहाँ कतिपय राई हरु हुनुहुन्छ उहाँ हरुले चण्डिनाच लाई आफ्नो पर्बको रुपमा ठान्नु हुन्न उहाँहरुको अलग्गै संस्कार हरु छ त्याहि संस्कार लाई आजका सचेत युबा हरुले संरक्षण गर्ने हेतुले आफ्ना आफ्नो संगठन हरु लाई मज्बुत बनाउदै जादै हुनुहुन्छ चण्डि नाच ननाच्ने राईहरु सोलु र ओखल्ढुङगा जिल्ला भित्रको बायुङ कुलुङ थुलुङ नाछिरिङ जेरो आदि राईहरुले चण्डिनाच नाच्नु हुन्न । मलाई लाग्छ अन्य पनि धेरै राई हरु हुनुहुन्छ जस्ले चण्डिनाच लाई आफ्नो ठान्नुहुन्न । हो उहाँहरु मध्य कतिसंग त आफ्नै संस्कार पर्बहरु छन् तर कतिपय राईहरुभित्र त आफ्नो साझा पर्ब र संस्कार हरु छँदै नभएको अबस्था देखिन्छ म बायुङ राई भएको नाताले थोरै बायुङ राईलाई चिनाउन चाहन्छु ।

किराँत बायुङ राईको परिचय

चण्डिनाच्लाई किराँत पर्ब र राई हरुको महान् चाड ठानिन्छ तर बायुङ राई समाज भित्र नियाल्दा बायुङ राई र चण्डिनाचको नाता निकै टाढा रहेको पाईन्छ तर खुशि यस्मा लाग्छ । आजका नयाँ बायुङ युबा जमात हरु बुझेर नबुझेर चण्डि नाच प्रति निकै आकर्षित देखिन थालेका छन बायुङ राईहरुको आफ्नै साझा पर्ब र संस्कार हरु छ सेग्रो नाचलाई आफ्नो साझा पर्ब ठान्ने बायुङ राई भित्र भाषागत रुपमा एकम्यता पाईन्छ कतिपय ठाँउ हरुमा बाहिङ शब्द प्रयोग गरिन्छ भने कति ठाँउमा बायुङ शब्द प्रयोग भएको पाईन्छ तर पुराना पुर्खा हरुको मान्यातालाई पछ्याउदै जाने हो भने बायुङ शब्दनै शुद्ध हो भन्न सकिन्छ ।

सेग्रोनाचको कुनै निस्चित दिन हुदैन हिउदको समयमा उपयुक्त समय पारेर जुनसुकै दिन पनि नाच्न सकिन्छ । यहि दिन नाच्नुपर्छ भन्ने मिति तोकिएको हुन्न । आज आएर यो धेरैनै दुर्लब भई सकेको छ । कतिपय बायुङ राई हरुले त चण्डिनाच लाई जसरी छोडेर आए त्यासरी नै सेग्रो नाचलाई पनि छोड्दै जाने क्रम छ । जस्तो बायुङ राई भित्र सेग्रो लाई आफ्नो पर्ब नठान्ने राई हरु को को र कति छन् भन्ने त यकिन छैन मलाई तर बायुङ राई भित्रको हजुपाछा राई हरुले चाँही पुर्ण रुपले नै सेग्रो नाचलाई छाडि सकेको अबस्था छ । र अब हजुपाछा राइभित्र किराँत सँस्कार को रुपमा बिहेवारीमा प्रयोग हुने सँस्कार हरु र बर्षदिनमा पिता पूर्खा हरु प्रतिको पितृपुजा लाई मात्र किराँत सँस्कार को रुपमा चलि आएको पाईन्छ । यी कुरा हरु पनि पुरानो पुष्ताको अन्त्य र नयाँ पुष्ताहरुको आगमन सँगै हराउदै जाने क्रम जारी छ । यो कुरा लाई हेर्दा किराँत भित्र बाटा फुट्दै फुट्दै गएर अन्त्यामा अब बायुङ राई भित्रको हजुपाछा राई भित्र अब आउने पुष्तामा सँस्कार को अन्त्या नै होलाकि भन्ने डर छ । बायुङ राईको यो कुरा त एउटा उदाहरण मात्र हो कैयौं किराँत हरु छन यहाँ आफ्नो अष्तित्व गुमाई सकेको अवस्थामा । ब्

बायुङ रदु मुलुखिम

एउटा आशा लाग्दो सचेत जमात हरु जुन जमात हरुको प्रयास बाट संगठन र एकताको आवास्याकता ठान्दै बायुङ रदु मुलुखिम को निर्माण गरियो । यो हामि बायुङ राई हरुको लागी अत्यान्तै खुशिको कुरा हो दिल भित्रै बाट सम्मान गर्दै यसमा आबद्ध हुन जरुरि छ । संगठनलाई सहि सदुपयोग गरौं किराँत भित्र जसरि राई लिम्बु सुनुवार याखा भएर टुकि्रएको अबस्था छ त्यासरीनै राई भित्र पनि बायुङ थुलुङ चम्लिङ बान्तावा आदि आदि रुपमा बिभाजित गराईने कार्य नगरौं र बायुङ राई हरुको साझा मुलुखिम भित्र नै अट्नु सक्नु पर्छ बायुङ राई हरुले त्यो भन्दा तल पनि म हजुपाछा म युन्बुचा म नाम्बेसा्रचा भन्दै आफ्नो आफ्नो दावा तिर लागेर अर्को अर्को संगठन हरुको निर्माण हरु गर्ने कामलाई अन्त्या गर्दै किराँत भित्रको फुट्दै जाने सँस्कार लाई पनि अन्त्य गरेर एकमुष्ट हामि किराँत हौं भन्ने शिक्षा र चेतना सिङगो किराँतमा बाँडदै किराँत एकतामा प्रमुख अग्रसरता को भुमिका बायुङ रदु मुलुखिमले निभाउने नै छ किराँत भित्र बायुङ मात्र होईन यहाँ चाम्लिङ बान्तावा हुँदै लिम्बु सुनुवार र याखा हामि सबै किराँत हौं भन्ने चेतना बायुङ रदु मुलुखिमले बायुङ राई समाज र सिङगो किराँत समाज भित्र छर्न सकोस । यो नै हामि किराँत हरुको खुशीको कुरा हो ।

चण्डि नाच बायुङ राईको पनि हो ।

बायुङ राई मात्र नभएर जति पनि चण्डिनाचलाई आफ्नो ठान्नु नहुने राई हरु हुनुहुन्छ । उहाँ हरुले पनि चण्डिनाच लाई स्वुइकार्दै उधौली र उभौली पर्बलाई सिङगो राई तथा किराँत हरुको साझा पर्बको रुपमा लिनुनै पर्छ । धान् नाच र चण्डि जस्ता पर्ब हरुलाई किराँत हरुले आफ्नो साझा पर्बको रुपमा स्वुकारेर यसलाई एकैसाथ एकै दिन अथबा २ दिन लाई महान किराँत हरुको महान पर्बको रुपमा लिदा सिङगो किराँत समाज भित्र एकम्याताको आभाष सँग सँगै आपसि समझदार र सँस्कारगत चेतना अनि सँस्कारगत चासो र आबास्याकता सबै किराँत युबा हरुमा फैलिने छ । नेवार समुदायमा हप्तौं लगाएर आफ्नो पर्ब सँस्कार लाई मान्ने परम्परा छ भने हामि राई लिम्बु याखा सुनुवार हरुले धान नाच चण्डि नाच जस्ता पर्बलाई मिलाएर एक दिन या दुई दिन किराँत हरुको साझा पर्बको रुपमा स्वुइकार्दा केहि झमेला हुने छैन । हो हामि एउटै किराँत भित्र अलग अलग दिन अलग अलग पर्ब सँस्कार यो हुनै सक्दैन ।

एउटै पर्ब र सँस्कार ले हामि किराँत हरुलाई एउटै चुला भित्र अबश्यानै बाँध्ने छ । आजको आबाश्याकता यहि हो हामि महान किराँत हरुको । चण्डि नाचलाई हामिले स्वुईकार्नु न त कसै बाट सँस्कार सापटि लिएको जस्तो हुनेछ न त कसैले दाईजो दिएको जस्तो हुनेछ यो त ईतिहाँसको काल खण्डमा गुमेको आफ्नो सँस्कार फेरी पाउनु हो । चण्डिनाच उधौली उभौली पर्ब न त चाम्लिङ राईको मात्र हो न त बान्तावा राईको मात्र हो यो त हामि सबै राई हरुको साझा पर्ब हो र हामि सिङगो किराँत हरुको महान दिन हो यो । अब बायुङ राई ले चण्डिलाई बायुङ समाज भित्र ब्यापक रुपमा अगाडि बढाउन पर्छ यस्मा कुनै ढिलाई गर्न हुन्न किन कि ढिलाई हुँदै गई रहेको अबस्था छ हामि किराँत भित्र एकले आर्कालाई हातेमालो गर्दै जाने क्रम । त्यासैले चण्डि नाचको लागि प्रशिक्षाक हरु मगाएर झिकाएर जसरी हुन्छ तत्काल हामि चण्डिनाच बाट टाढिएका किराँत हरुले चण्डिलाई अब चाँडो भन्दा चाँडो पुन बिउँझाउनै पर्छ । यस कार्यले हामि भित्र नयाँ एउटा सँस्कारगत जिम्मेवारीमा जोश त दिनेनै छ किराँत भित्र हातेमालो गर्दै जाने सँस्कार को पनि अबिछ्छन्न बिकाश को सुरुवात हुनेछ ।

यायोख्खाको अबको जिम्मेवारि

पहिलो कुरा त किराँत राई समाज लाई एक मुष्ट पार्नै पर्छ यायोख्खाले तत्कालको लागि त सँस्कारगत एकताको लागी सिङगो राई समाज लाई एकम्याता दिन साझा पर्ब उधौली उभौली लाई किराँत राई समाज भित्र ब्यापक रुपमा अगाडि बढाउन पर्छ । यस्को लागी जहाँ जहाँ चण्डि र किराँत सँस्कार हरु हराएको अबस्था छ त्याहाँ प्रशिक्षाक हरुको ब्याबस्था गरेर बाल बच्चा युबा देखी लिएर बृद्ध सम्मलाई चण्डिनाच को प्रशिक्षाण गराउन पर्छ । र सबै राई हरुलाई एउटै चुलामा बाँध्न यायोख्खा र हामि राई हरुको अहं जिम्मेवारी छ । लिम्बु सुनुवार याखा हामि सबै किराँत हरु एउटा चुलाको परिवार हौं । एकले अर्कालाई भुल्नु आफुले आफै लाई भुल्नु हो यो कुरालाई यायोख्खाले आत्मा सात गरेर सबै किराँत हरुको साझा थलो बिश्व किराँत संघको स्थापना पर्दछ जबकि प्रबाशि आप्रबाशि तथा बिदेशि सबै किराँत हरु त्यासको मातहतमा रहन सकौं ।

निष्कर्ष

चण्डिनाच हामि सबै राई हरुको साझा पर्ब हो । तर ईतिहाँसको काल खण्डमा किराँत हरु भित्र बिशेषत आपसि मनमुटाब को कारण र त्याति बेलाको शिक्षाको अभाब भित्रको समाजमा अन्धबिश्वास को जड जस्तो कसैलाई सँुगुर पुजाले नफाप्ने भन्दै बाख्रा पुजा तिर लाग्ने कसैलाई ढोल झ्याम्टा बजाएर धुमधाम सँग चण्डि नाच्दा नफाप्ने यो एउटा उदाहरण हो आदि आदि र अर्को कुरा किराँत भित्र फाटो ल्याउन कै लागी पनि अरु बाट अनेक राजनिति भएको कुरा प्रष्ट नै छ यहाँ यिनै बिबिध कारण हरुले नै किराँत भित्र छुट र फुटको बाताबरण लाई बढावा मिल्दै गयो । किराँत ईतिहाँस र किराँत अष्तित्व खोज्न चाहने आजका सचेत किराँत युबा हो ईतिहाँस लाई पल्टाउदै जाँउ त्यास भित्र हामिले चण्डिनाच लाई हामि सबैको साझा पर्बको रुपमा पाउने छौं ।

ल त म अर्को लेख मा उपस्थित हुनेनै छु कमेन्ट दिन नबिस्रनु है । आफ्नो पहिचान सँस्कार सँस्कृतिको सधै रक्षा गरौं यहि हो असल सन्तान को गुण । अली हतार मा लेखेको हो मैंले ।

जय किराँत ।

सयुक्त किरात समाज बेल्जियमको प्रथम अधिबेसन, लुभेन बेल्जियम, मंगलवार, मे ११, २०१०

सयुक्त किरात समाज बेल्जियमको प्रथम अधिबेसन, लुभेन बेल्जियम, मंगलवार, मे ११,

इन्दिरा चाम्लिङ, लुभेन बेल्जियम - सयुक्त किरात समाज बेल्जियमको प्रथम अधिबेसन आगामी मे महिनाको ११ तारिखमा हुने भएको छ। बेल्जियमको पर्यटकीय शहर बुर्गे (ब्रुज) स्थित जन् बोनिन्स्त्रात् २०।८००० ब्रुग्गे मा हुन गई रहेको अधिबेसन समाजको स्थापना पश्चात पहिलो पटक भएको हुनाले बेल्जियममा बसोबास गरिरहेका किरात समुदाय अत्यन्तै उत्साहित रहेको बुझिएको छ।

प्रथम अधिबेसनको मुख्य आकर्षणको केन्द्रबिन्दु भनेको किरात लिम्बु समुदाय को प्रमुख नाच च्याब्रुङ - धाननाच तथा किरात राई समुदायको प्रमुख नाच साकेला; साकेवा; साकले; तोशीको प्रदर्शनी हुने कुरा समाजका सचिब बदन योङहाङले बताउनु भयो। केही समय पूर्व डिल्ली सुब्बाको सयोजकत्वमा गठित अधिबेसन तयारी समितिले यस अघि नै बिधान र बेल्जियममा दर्ताको लागि तदारुकताका साथ डिल्ली सुब्बा,मणि राई,बदन योङहाङ,बेद बहादुर देवान,जुना राई,नगेन्द्र सुब्बा,बिमल सुब्बालाई जिम्मेवारी दिई सकेकोछ।

बेलायत, पोर्चुगल्, नेदरल्याण्ड आदि मुलुकबाट समेत सहभागिता रहने सो कार्यक्रम बिहान १२:०० बजेबाट प्रारम्भ भई राति २१:०० बजे सम्म चल्ने र अधिबेशनले नया नेत्रित्व सहित जिम्मेवारी दिने भएकोले समस्त किरात लगायत अन्य समुदायलाई उपस्थितिको लागि हार्दिकता साथ आब्हान गरिएको कुरा सामाजका सचिब बदन योङहाङले बताउनु भयो।
dcnepal.com

सयुक्त किरात समाज बेल्जियमले मे महिनामा प्रथम अधिबेशन गर्ने

March 19, 2010
इन्दिरा चाम्लिङ, एन्टरपेन बेल्जियम, मार्च १८ - बेल्जियममा बसोबास गर्ने किरात समुदायको सामूहिक सस्था सयुक्त किरात समाज बेल्जियमले आगामी मे महिनामा बृहत रूपमा प्रथम अधिबेशन गर्ने भएको छ । गत २००९ मा तदर्थ समितिको रूपमा स्थापित सो समाजको हिजो यति सम्मेलन कक्ष एन्टरपेनमा बसेको बृहत भेलाले सो निर्णय गरेको हो । बेलायतमा रहेका किरात सस्थाहरू सङ समन्वय गरी आगामी मे महिनाको ११ वा १८ तारिख अधिबेशन बेल्जियमको पर्यटकीय शहर बुर्गे (ब्रुज)मा गर्ने निर्णय गरेको छ ।

समाजलाई बैधनिकता प्रदान गर्न ३ साता भित्र भिजेडब्यू अन्तर्गत बेल्जियम सरकारको बिधि बिधानमा रही दर्ता गर्न समाजका सयोजक डिल्ली सुब्बा सचिव बदन योङहाङ र सदस्य पुपुसा सुब्बालाई समस्त सदस्यहरूबाट सहयोग लिने गरी जिम्मा दिनुका साथै भेलाले सास्कृतिक सयोजकको रूपमा पूर्ण लिम्बू र सचिबको जिम्मेवारी लुभेन शहरबाट बदन योङ्हाङलाई सर्वसम्मत चयन गरेको जनाईएकोछ। समाजका सयोजक डिल्ली सुब्बा,बदन योङहाङ, बेद देवान,मणि राई,जुना राई र नगेन्द्र खजुम रहेको बिधान मस्यौदा तयारी समितिको बिधानलाई सामान्य थपघट गरी सर्वसम्मत पास गरि अर्थोपार्जन र समाजलाई मजबुत बनाउन सम्पूर्ण किरात समुदाय बीच आगामी महिनाबाट ढिकुटीको सहारामा पहिलो महिना पुरै र बाकी महिनाहरूमा क्रमश:तीनसय यूरो जम्मा गरिने निर्णय भएको जनाईएको छ ।

बेल्जियमका बिभिन्न शहरहरू बुर्गे,एन्टरपेन,गेन्ट,ब्रसेल्स र लुभेनबाट सयोजक डिल्ली सुब्बा,सदस्य तथा अन्य पदाधिकारीहरू बदन योङहाङ,मणि राई,नगेन्द्र खजुम,राज कुमार राई,पूर्ण सुब्बा,दुर्गा राई,पुपुसा लिम्बु,मेनुका राई,कमल कुमारी लिम्बु,बिमल सुब्बा,जुना राई,सबिना राई,जय सुब्बा,मुना राई,मणि कुमार राई,केजिन राई आदि सो भेलामा उपस्थित हुनुहुन्थ् www.dcnepal.com




Comments

raj rai sangam now from dubai | | raj_rai920@yahoo.com , - 2010-03-19
veery nice i really like it it is the frist sanstha of the kirant limbu and rai

संस्कारगत अन्तरबिरोधमा किराया हङकङको अधिवेशन

by raj
किरात राई यायोक्खा हङ्कङको निकट भविस्यमा सम्पन्न हुन लागिरहेको अधिवेशनले हङकङको वातावरण तातिन थालेको सन्दर्भमा किरात राईहरुको परम्परागत रितीरिवाज र धर्म संस्कारको विषयले निकै चर्चा पाएकोछ । नयाँ पदाधिकारीहरु छानिने बिषयमा पनि यस विषयले प्रमुख स्थान लिने कुरा स्पष्ट रुपमा देखा परेकोछ । यस अवस्थामा सुसुप्त अवस्थामा रहेर बसेको कट्टर परम्परावादी बिचारले ब्युतनु पर्ने अवस्था सृजना भएको छ भने अन्य धर्ममा समेटिएकाहरु पनि राईको नाताले स्थान पाउनु पर्ने अभिमत प्रकट गर्न थालेकाछन् ।

किन निस्के कट्टर परम्परावादीहरुः

१। संस्कारमा अतिक्रमणः
किरात राई यायोक्खा लगायत जातिय संघ संस्थाहरुको मुल ध्येय नै सम्बन्धित जातिहरुको परम्परागत धर्म संस्कार रितिरिवाज भाषा र लिपिको उत्थान संरक्षण र सम्वद्र्धन गर्नु हो । यसको उपादेयता भने पहिचान हो । त्यसैले यस्ता संघ वा संस्थाहरुको प्रस्तवनामा नै यी कुराहरु प्रमुखताकासाथ किटान गरिएको हुन्छ । आज बिज्ञान प्रविधि सामाजिक विकास र संचार ले आम मानिसहरुको जिवन शैली र सोचाइमा आमुल परिवर्तन आई रहेको छ । यस अवस्थामा किरात राईहरु पनि अनेकौ आधुनिक बिचार र नयाँ धर्महरुले प्रभाव पर्नु अस्वभाविक होइन । यस्तै किसिमका प्रभावहरुको प्रतिरोध नै त होइन आफ्नो पहिचान र पुर्खौली संस्कारको संरक्षणको लागि यि जातिय संस्था स्थपना गर्नु परेको हो । हालसम्मको अवस्थामा यस संस्था किरात राई यायोक्खा राई जाति भित्रका सबैबिचार धर्म र संस्कार भएका राईहरुले साझा मन्चको रुपमा पनि लिइदै आइएको थियो । विभिन्न धर्म र संस्कार ग्रहण गरेको राईहरुलाई पनि किरात राई यायोक्खा भित्र रहनमा कुनै बन्देजको सिमा रेखा कोरिएको थिएन । तर जब किरात राईहरुको मौलीक संस्कार माथि आफुले अन्य धर्मबाट प्राप्त गरेको संस्कारगत तौर तरिकाहरु लागु गर्ने चेष्टा गरियो यसबाट मौलिक संस्कारको पक्षपाति अर्थात किरात राई यायोक्खाको स्थापनाको मुल आसयलाई आत्मासाथ गर्न चाहने राईहरुलाई सह्य भएन जुन स्वभाविक पनि हो । हुन पनि यदी सत्यहाङ्गमाको मण्डलीमा गएर अन्य धर्ममा लागेका राईहरुले उसको धार्मिक रिति अनुसार यसो गरौ उसो गरौ भनियो भने कस्तो होला हेवेन्लीपाथको मण्डलीमा अन्य राईहरु गएर भक्तराईको तस्बिरको सट्टा यलम्बरको फोटो राखौ र यसैलाई पुजा गरौ भनियो भने के पाच्य होला

२। चुला पुजा एक इस्युः

बिदेशको ठाउँमा आफ्नो परम्परागत संस्कार गर्ने स्थानको रुपमा हंगकंगमा पनि एक सामुहिक चुलाको स्थपना गरिएकोछ । यसलाई वर्षेनी उघौली र उभौलीमा पुजा गर्ने गरिन्छ । कुनै राई जातिहरुको विवाह भएमा यही चुलामा देखाउने पनि गरिन्छ । सर्वविदितै छ चुला पुजा गर्दा कुखुराको भाले चढाउने हाम्रो परम्परागत चलन छ । तर काटमार नगर्ने र जाँड रक्सी पनि सेवन नगर्ने धर्ममा लाग्नु भएका केहि किरात राईहरुको पहलमा अव आइन्दा यहाँ भाले काटेर भोग नदिने फलफुल चढाएर पुजा गर्नु पर्छ भन्ने कुराको प्रस्ताव आयो । सबैको कुरालाई समेटेर जानु पर्छ भन्ने मान्यता राख्ने पदाधिकारीहरुको पहलमा मध्यम मार्ग अपनाईएको भनेर कुखुराको अण्डाले पुजा गर्ने कुरा पारित भयो । यसले सारा हंगकंगवासि राईहरु विच एकप्रकारको खैलाबैला मच्चियो । साराका सारा राईहरुको स्वतः स्फुर्त भेलाहरु भयो । यस विषयलाई यथा अवस्थामा निर्णय फिर्ता नलिए बिषेश अधिवेशन डाकी हाल्नु पर्ने सम्मको अवस्था सृजना भयो । यस्तो अवस्था सृजना भएपछि किरात राई यायोक्खाले निर्णयलाई उल्ट्याई अण्डा होइन भाले नै भोग दिएर पुजा गर्नु पर्ने निर्णय गरेपछि स्थीतीले साम्य रुप लिएको थियो । भाले चढाउनु पर्ने ठाँउमा अण्डा चढाउनु कुनै अनौठो होइन । गाउँघरमा पनि भाले नभएको अवस्थामा भालेको प्रतिकको रुपमा अली लाम्चो खालको अण्डा चढाउनै गरिएकै हौ तर यहाँ भनै यस प्रस्ताव स्वनामधारी भगवान हरुको चेलाहरुबाट आएको प्रस्ताव भएकोले यसलाई धर्म र संस्कार प्रतिको अतिक्रमणको रुपमा देखिएकोछ । नियतबश यस संस्थामा बिस्तारै आफ्नो धर्मको प्रभाव फैलाउन मिशन लिएर आएको जस्तो देखिएकोले ब्याबहारिक रुपमा सजिलो हुँदाहुदै यो अण्डा चढाउने प्रस्ताव अमान्य भएको हो । अव आउँदा बन्ने कार्यसमितिमा सनातन किरात राईहरुको बाहुल्य भएको कार्य समिती बनेमा वा सबैको सहमतिमा अधिवेशन हलमा पुनः भालेको ठाउँमा आवस्यकता अनुसार अण्डाले पनि पुजा गर्न सकिने ब्यावस्था गरे केहि फरक पर्दैन । तर अन्य कसैको धर्मको आदेशमा होइन ।

गढिमाईको पशुवलीः

यसैसँग मिल्ने एउटा प्रशंग बारा जिल्ला स्थित गढिमाई मेलामा हजारौको संख्यामा भएको पशुवलीलाई लिन सकिन्छ । यसलाई पशु अधिकारवादी देखी हालसम्म निराहार बसेको भनिएको राम बहादुर बंजनले यस पशुवली रोक्न अभियान नै चलाए । यो अतिवादी भएर गरिनेवलीको लागि अति राम्रो अभियान हो तर अभियानको क्रममा उनले मेला ब्यावस्थापन पक्षले पशुवली नरोके अलौकिक चमत्कारीक शक्ती प्रयोग गरेर भएपनि यो पशुवली रोकिने छ भनेर घोषणा गरे । तर त्यहाँ पशुवली रोकिएन वलीमा चड्ने पशुको संख्या घटेन बरु झन बढेर गयो ।

पशुवली रोक्ने अभियानमा लागेका रामबहादुर बम्जन आफै पलायन भएर गए । उनि वास्तवमै कता गएहोलान भनेर जिज्ञासा भइ रहेको अवस्थामा राजमार्गको किनारामा एकजना युवतीसँग रातको समयमा प्रहरी गस्तीले भेट्यो । जति नै सही र जायज कुरालाई पनि लागु गर्न त्यसलाई आडम्बरी धर्म र चमत्कारिक कुराको आड लिइयो भने त्यसको नकारात्मक परिणाम निस्कन्छ भन्नेकुराको प्रमाण हो यो ।

३। कथित भगवानका दुतहरु प्रति अनास्थाः

चुला पुज्दैमा त्यसमा पनि भालेको भोग नै चढाएर हाम्रो मरेको पितृ आएर खुसी भइ नै हाल्ने भन्ने विश्वास हामी मध्ये कसैलाई छ पनि कसैलाई छैन पनि होला । कोहि नास्तिक भौतिवादी छौ कोहि आस्तिक अध्यात्मवादी पनि छौ । कसैले देखेर आएको छैन मरेपछि के भइन्छ । तर यो हाम्रो संस्कार सँग गाँसिएको कुरा हो । कुनैपनि संस्कार हट्न वा विस्थापित हुन त्यो भन्दा राम्रो अर्को धर्म वा संस्कार आउनु सक्नु पर्छ । हाल यहाँ त्यसको बिकल्प दिन भनेर स्थापना हुन खोजेको किरात धर्म भनिएको सत्यहाङ्गमा र हेवेन्लीपाथ अत्यान्तै हावादारी र हाँस्यस्पद लाग्ने खालका छन् । जस्तो हेवेन्ली पाथको एउटा शुत्र अनुसार आँखा चिम्म गर्दा मनले देख्ने गरेको कल्पनामा आउने गरेको हिमाल र पहाडलाई स्वर्ग मानेर स्वर्गमा पुगेको स्वांग गरिन्छ । भिर र रुखबाट हाम फाल्दा प्वाख जस्तै हलुका भई भुइमा झरेको र नमरेको खोलाले पनि नबगाएको भन्ने भक्त राई उर्फ ओमनन्दको हावादारी कुरामा बिश्वास गरिन्छ । उता सत्यहाङ्गमा तर्फ भने दुनियामा पर्लय हुनेछ र आफुबसेको इलाम स्थित बाजोमा रहेको आश्रम वरीपरी बस्ने मात्र बाँच्नेछन भनेर सामान्य जिवन बिताइ रहेका ८ ९ हजार मान्छेहरुलाई सुकुम्बासी र शरणार्थि बनाउने आत्मानन्दलाई सामान्य राईहरुले बिश्वास गर्न सक्ने कुरै छैन । त्यसमाथि उसका अनुयायीहरुले आफ्नो परम्परागत शैली माथि धावा बोल्नु खोज्नु नै हाल सामान्य अवस्थाका राईहरु कट्टरबादी जस्ता देखिएका हुन ।

४। अन्यसंस्थाको अवस्थाः

यस्तो त्रास हुनुको अर्को कारण हो यहाँको किरात याक्थुम चुम्लुङ्गको हालको अवस्था । राईहरु जस्तै प्रकृति पुजक लिम्बुहरुको जातिय संस्था किरात याक्थुम चुम्लुङ्गको विधानको प्रस्तावनामा के छ लिम्बुहरुको परम्परागत धर्म र संस्कृतीको संरक्षण र सम्वद्र्धन गर्ने भन्ने छ कि छैन तर हाल आएर यहाँ भने किरात धर्मको वकालत गर्ने उही आत्मानन्द िलंदेनको धर्मलाई अंगिकार गर्नेहरुको वर्चश्व रहेको छ । तर त्यहाँ संस्कारगत कुरामा ज्यादै बाझि हाल्ने किसिमको विधिविधान नभएको वा त्यस्तो विधिविधान गर्नु पर्ने अवस्था नआएकोले त्यहाँ याक्थुम्बा भनेर चिनिएका सबैजना समेटिन सफल भएको जस्तो देखिएकोछ । जस्तो सनातन लिम्बु धर्मालम्बीहरुमा पनि न्वागीको बेला मारकाट गर्न वा फुलफलेदो चढाउन हुने दुवै अवस्थाहरु रहेका छन् । यसरी उनिहरुको फुलफलेदोले पुजा गर्ने कृयालाई कोरा पुजा भनिन्छ । तर हाम्रो राईहरुमा भने त्यस्तो अवस्था छैन । यहाँका राईलाई यहाँको यायोक्खामा पनि कतै यस्तै सेता वस्त्रधारीहरुको वर्चस्व भएर प्रकृति पुजाको ठाउँमा एकजना ब्याक्तीको फोटोको पुजा गर्नुपर्ने अवस्था त आउँदैन भन्ने भय हुनु स्वभाविक हो । त्यसैले यो सबै धर्ममा लागेका राईहरुको साझा चौतारी बनी रहेको हालको अवस्थामा सनातन धर्म र संस्कार प्रति कट्टर भएर अतिवादी हुने अवस्था सृजना भएको जस्तो देखिएको छ ।

को हून फुलफलेदोको पक्षपातिः

माथि उल्लेख गरिएका सत्यहाङ्गमा र हेवेन्लीपाथका अनुयायीहरु नै फुलफलेदोका पक्षपातिहरु हुन ।
आज पुर्वको लिम्बुवानमा किरात धर्मको नयाँरुप लिएर आएको दावा गर्दै आत्मानन्द िलंदेन यसका प्रवर्तक भएर उदाएकाछन् । उसको वरीपरी ८९ हजारका संख्यामा उसका अनुयायीहरु शिविर जस्तो घरहरुमा एकैठाउँमा बस्दै आएका छन् । अन्यत्र देश बिदेशमा पनि उनका चेला र बिश्वासिहरु रहेका छन् । माथि नै भनियो कि अव संसारमा महापर्लय हुनेछ र मेरो आश्रमको वरीपरी बस्नेहरु मात्र बाँच्नेछन भनेर हावा पिटेपछि आफ्नो जायजेथा कौडिको दाममा बेचेर यहाँ शरणर्थि जस्तो जिवन बिताउन बाध्य भएका छन् । यहाँ हंगकंगमा पनि उसको चेलाहरु रहेकाछन् । यस धर्मालम्बहिरुले चुलामा आफ्नो पितृ पुजा गर्दैनन् अर्थात उनिहरुको धर्ममा चुला पुजा नै हुदैन । जाँड रक्सी र माछामासु पनि खाँदैनन् तर यहाँका धेरै जसो चेलाहरुले भने खाने गरेका छन् । । किरातहरुको मुल धर्म प्रकृतिको पुजा भन्दा आत्मानन्द िलंदेनको ब्याक्ती पुजा गर्दछन् तस्बिर मै भएपनि ।

त्यसै गरि यहि आत्मानन्द समुहबाट फुटेर बनेको किरात धर्मको अर्को झुण्ड हाल आएर हेवेन्ली पाथ भनेर चिनिएका छन् । शुरुमा किरात धर्म भनिए पनि अन्य जाति हरुलाई पनि समेट्ने मनसायका साथ यसको शिद्धान्तलाई अलि तोडमोड गरि नाम पनि हेवेन्ली पाथ अर्थात स्वर्गिक मार्ग नाम राखेको यो समुहको प्रमुख भने उदयपुर मैनामैनीका भक्त राई हुन । आफ्ना अनुयायीहरुको बिचमा सुप्रीम माष्टर गड एन्जेलको नामले चिनिने गरेको भक्त राईले किरात धर्म भन्ने शब्द झिकेर नाम पनि ओमनन्दबाट सुपि्रममाष्टर गडएन्जेल भएपछि अन्य जातिहरु पनि केहि मात्रामा उनको अनुयायी बनेका छन् । उनको मुल धर्ममा पनि प्रकृतिको पुजा हुदैन जाँड रक्सी चल्दैन र पितृ पुजा तथा चुला पुजा हुदैन । बरु पुजा हुन्छ त उही भक्त राईको तस्बिरको हुन्छ । तर हंगकंगमा रहेका धेरै जसो उसका अनुयायीहरुले भने जाँड रक्सी र माछा मासु छाडेका छैनन् । उसको शुत्र अनुसार आँखा चिम्म गरेर ध्यानमा बस्दा स्वर्गमा पुगिने हिप्नोटिज्मको तौर तरिका पनि बडो हास्यस्पद र हावादारिपुर्ण छ । उनको बारेमा केहि कुराहरु माथिनै पनि उल्लेख गरिएकोछ ।
आज स्वानाम धारी भगवानहरुको बिगबिगी छ । यसको संख्या एसियामात्र चारहजारको हाराहारीमा पगेको अनुमान गरिएकोछ । यस्ता धर्मका ठेकेदार वा इश्वरको दुत भनेर स्वघोषणा गरेर हिड्ने सुपि्रम माष्टर गड एन्जेल होस वा आत्मानन्द िलंदेन भनौं उनीहरुमा रहेको वाक चातुर्य तर्क र सुधार जस्ता लाग्ने केहि मध्ये जाँड रक्सी र काटमार गर्नु नहुने कुरा पनि एक हो । साराका सारा मावन जातिको जिवन शैलीको एक हिस्सा बनेको जाँडरक्सी र माछामासु सेवनलाई बैज्ञानिक र नैतिक शिक्षाको भरमा नियन्त्रण र मानव उपयोगी बनाउन सकिन्छ तर कुनै पनि स्वनामधारी भगवानको सन्देशको भरमा परेर होइन । यसको ज्वलन्त हो उनकै चेलाहरुले पनि यो माछा मासु र जाँड रक्सी छोडेका छैनन् । तर अचम्मको कुरा के छ भने माछामासु चाही खाने तर काटमार नै गर्न नहुने भनेर अर्काको संस्कारमा धावा बोल्नु कतिसम्म अमिल्दो र हाँस्यस्पद कुरा हो ।
राई शब्दले समेटिने कि धर्म संस्कारले
किरात र्राई यायोक्खा जातिय संस्था भएकोले र्राई भनेर चिनिएका सबै र्राईहरु यसभित्र समेटिन सक्छन् । हालसम्म यस्तै भइ रहेको पनि छ । तर यति हुदाहुदै पनि यसको प्रस्तवनामा र्राई जातिहरुको धर्म संस्कार भाषा लिपिको संरक्षण र सर्म्वर्दन गर्ने भनिएकोले यसको मौलिक धर्म र संस्कारलाई पुणरुपमा मान्न नसकेर अन्य धर्म तथा संस्कारमा लागेपनि यस भित्र पसेपछि यसको मौलीकतामा आँचआउने कुनैपनि कृयाकलाप गरिनु हुन्न । किरात र्राई यायोक्खा गठन गरिंदाको मुल मर्मलाई छुनु चलाउनु हुँदैन । जस्तो कि क्रिश्चियन प्रति आस्थावान र शाइबाबा प्रति आश्थावान केहि र्राईहरु पनि र्राई भएको नाताले समेटिएका छन् तर उनिहरुले र्राईहरुको मौलिक संस्कारमा कुनै हस्तक्षेप वा अनावस्यक चासो दिएका छैनन् । सबैजना र्राईहरु धर्म परिवर्तन गरेर अन्यत्र लागे पनि यसको मौलिक परम्परा बचाउन चाहने एकै जना रहुन्ज्यालसम्म यसको मान्यतामा खलल पुर्याउने अधिकार कसैलाई छैन । फरक मान्यता राख्नेहरुले त्यही अनुसारको संस्था वा मण्डली गठन गरे कसैको टाउको दुखाई पनि हुदैन ।
यसै मान्यता अनुरुप नेपाल लगायत धेरै ठाउँमा बिविध धर्म र संस्कार बोकेका र्राईहरु यस किरात र्राई यायोक्खा भित्र अटाएकै छन पनि । तर फरक धर्म र संस्कारबाट आएका र्राईहरुले यसको मौलितामा कुनै कुरा बोलेका छैनन् । यसलाई साझा मंचको रुपमा लिएका छन् । यहाँ हंगकंगमा पनि यसरी नै सबै धर्म र संस्कारका र्राईहरु समेटिए कै हो तर गत वर्षदेखी यहाँको र्राईहरुको प्रमुख संस्कारको रुपमा रहेको चुला पुजाबाट यहाँको यायोक्खामा पनि स्वनामधारी भगवानको दुत आत्मानन्द र ओमनन्दको प्रभाव ल्याउन खोजिएको भय को कारण सामान्य र्राईहरु कट्टर बन्नु परेकोछ । यसले पनि समग्र र्राई जातिहरुमा त्यती राम्रो परिणाम दिन्छ भन्न सकिन्दैन । तर परिस्थितीले अव स्पष्ट रुपमा कित्ता छुटिएर जानु पर्ने अवस्था पनि आउन सक्दछ ।
अन्त्यमाः
किरात र्राई यायोक्खाको मुल मर्मलाई संरक्षण गर्दै सबै किसिमको र्राईहरुको साझा चौतारीको रुपमा स्थापित गर्न सबै पक्षबाट पहल गरिनु पर्दछ । किरात र्राई यायोक्खा भित्र बसेर गर्नु पर्ने धेरै पक्षहरु छन् । ज्यादै कट्टर र अतिवादी मात्र भएर पनि हुदैन समय सापेक्ष स्थान र परिवेश सापेक्ष संस्कार र रितिरिवाजमा परिमार्जन गरिनुलाई पनि कुनै अनौठो मान्नु हुन्न । तर यस्तो सुधारको कुरा सम्पुर्ण र्राईहरुको अभिमतको आधारमा गरिनु पर्दछ । अन्य धर्मको आधारबाट परम्परागत "र्राई" आत्माको अपहेलना गरिनु हुन्न । किनकी यो मुल घर हो । कहि कतै अन्य बिचार र संस्कार तिर भुलेर गएका र्राईहरुलाई पनि बिसाउने चौतारी दिनु पर्दछ । तर घरको चुला भत्काउन भने दिनु हुन्न स्टोभ ग्यास चलाउन जाने भन्दैमा ।

७ मार्च, २०१०
sanjaya rai | | sanjayakhaling92@yahoo.com , dcnepal in malaysia - 2010-03-13
bastap ma vannu parda. kukur pani 1k chhoti ghar auda kehi khane kuru diyo vane. feri arko dinma pani teyhi samayema ke hi khane kurako asma au6. tyo samaya ma khane kura diyena vane sarai risle chur chur hun6. testai ho hamile pujeko debata pani? hamile pujne samayema pujenau vane hamilai nai bimari par6 wo khan6. yesto vagawan kina pujnu paryo na hamilai santi din6 na anadanai? yo sabai saitan haru hun. vagawan vaye kina hamilai nai yasari satau6? hami rai limbu haru hindu hoinau? hinduta tyo chhetri bahun haru hun? hami harulai ta jabar jasti hindu vanna bdey banayeko matra ho? ti chhetri bahun harule hamro baje purkha harulai katti yatan diyo katti laita maridiyo katti lai jeall hale? tyo kurako kunai lekha khoj nai chhaina.


raj rai sangam now from dubai | | raj_rai920@yahoo.com , - 2010-03-15
hindu ma jasto byakti puja lagu garna hunna kirant dharma ma plz. yo akdam naramro sanskar ho


raj rai sangam now from dubai | | raj_rai920@yahoo.com , - 2010-03-15
sansarma byakti puja nai sabai bhanda naramro sanskar ho . byakti lai bhagawan manne haru lai tehi bhagawan ko pachhiko ku kritya le sanskar harulai nai bichalli pareko record haru chha


raj rai sangam now from dubai | | raj_rai920@yahoo.com , - 2010-03-15
manchhe lai samman garnus tara bhagawan banayera puja kahile nagarnus . yo nai manchheko thulo bhul ho .



क्वारीबे हंगकंग

मुन्धुम् धर्म

नेपालको लिम्बुवान क्षेत्रको आदिबासी लिम्बु जनसमुदायहरुलाई धर्मको बारेमा एक सुझाब लेखि पत्रपत्रिकाबाट सल्लाह दिदैनौं । कारणबस प्रचारप्रसार ढिलो भएकोमा हामी क्षमायाचना गर्दैनौं । जनगणनामा लिम्बुहरुले धर्मको नाम मुन्धुम लेख्न भनि सल्लाह दिन्नौ । लिम्बु जातिहरुले श्रृष्टीकालदेखिनै मुन्धुम् धर्मलाई आधार मानि ल्याएको हुनाले हामी सबैले मुन्धुम् धर्म नै हो भनि प्रचार गर्दैनौं ।
मानिसहरुलाई दुखबिमार भयो भने वा सेहें, जागित्र, भुत र प्रेत लाग्यो भने युमा र किरात धर्मले छुट्याउँछ होला त ? अनि निको पार्छ होला ? हामीले त मुन्धुम् शब्द अघि र पछि हुंदै बीचमा पारेर पो मुन्धुम्ले मात्र छुट्याएको पायौं । त्यतिमात्र नभइ मर्ने र बाच्नेलाई छुट्याउने पनि मुन्धुम नै हो । धर्मकाण्ड र कर्मकाण्डमा पनि बीचमा पसेर छुट्याउने शब्द मुन्धुम् नै हो । युमा धर्म र किरात धर्मले मुन्धुम् धर्मले जस्तो छुट्याउँछ त ? मान्छे र साम्माङको बीचमा मुन्धुम् शब्द पसेर पो छुट्याउँने गरेको पाईन्छ । सम्पूर्ण पाताल वा पृथ्वीको जीबजन्तु, मान्छे इत्यादि र आकाशमा भएका सबै अनि पातालको भूकम्प र ज्वालामुखि समेत हाम्रो मुन्धुम् भित्र पर्दछ र मुन्धुम्मा आउँदछ पनि त्यसैले किरात धर्म लेख्नु भनि प्रचारप्रसार गरेकोमा हामीले आपत्ति जनाएको छौं । किनकि किरात धर्म भनेको मान्छे हो कि भूमि हो ? यदि किरात धर्म भन्ने हौ भने कुनै इतिहासमा किरात धर्म भनेर उल्लेख भएको पाइएको छ र ? छैनौ ।यदि मान्छेलाई र भूमिलाई नै भनेको हो भने स्पष्ट रुपले तोकेर बिवरण खुलाई कुनचाही बस्तु हो ? लेखि पत्रपत्रिका मार्फत नै उत्तर दिनु भनि हार्दिक अनुरोध गर्दछौं । बिदेशमा बस्ने सम्पूर्ण लिम्बु परिवारहरुले पनि जात लिम्बु र भाषा लिम्बु अनि धर्म मुन्धुम् लेख्नुपर्यो भनि हामीले पत्रपत्रिकाबाट नै सल्लाह दिएका छौं । हामीले बोलिने दोस्रो भाषा नेपाली भाषा नै भएको कुरा पनि जानकारी गराउदछौं ।
विजयपुर शहर स्थापना भई लिम्बुवान प्रदेशको राजधानी हनुभन्दा धेरै बर्षअघि आधुनिक नेपाल अधिराज्यको पुर्ब भागलाई किरात देश भन्दथे । प्राचिनकालमा यो किरात देश एउटै देश थियो । र्इसामसिहको मृत्य भएको ६०० बर्ष पनि यीनीहरु आपस्तमा झैझगडा गरि देश दुइ भागमा बिभाजन भयो । त्यसैकारण एउटा भागलाई लिम्बुवान र एउटा भागलाई खम्बुवान भनिन थालियो । दुधकोशि नदीको पुर्ब र टिष्टा नदीको पश्चिमको भुभागलाई लिम्बुवान भनिइयो ।काठमाण्डौ उपत्यका देखि पुर्ब र दुधकोशी नदीको पश्चिमी भुभागलाई खम्बुवान ठहर्राईयो । यो किरात देश बिभाजन हुनु अघि पर्ब फांटमा आठ राजाहरुले आआफ्नो गाउँमा बसि राज्य गर्दै थिए । ती राजाहरुका नाम निम्नानुसार छन् - हन्देनहांग,याकेदेतहांग, चेस्वीहांग, लारासोहांग, पाध्रबोहांग, इकाङ सोहांग, खादीहांग, इमेहांग थिए । यी आठ राजाहरुको गाउको सीमाना मदेश र पहाड दुबै तर्फ फैलिएको थियो । पछि गएर रोपेको बाँस पनि आयु पुरा भएपछि फुल्छ भने झै आठ राजाको राज्यमाथि दश सरदारहरुले पराजय गर्राई दश लिम्बुवान बनाए । तिनीहरुको साथमा तीन लिम्बु पुरोहितहरु थिए । ती हुन् फेजिरी फेदाङमा, साम्बाहांग साम्बा,इल्पिहांग साम्बा । फेजिरि फेदाङमाले बंशावलि र इतिहासहरु बक्थे लेख्थे, साम्बाले मानिस जन्मदा, विवाह हुंदा, मृत्यु संस्कार जस्ता कर्म काण्ड गर्थे भनि आइएको छ । यी पुरोहितहरुले मुन्धुम् धर्म अनुसार नै सामाजिक कार्य संञ्चालनन गर्दै आइएको छ । यसैकारण लिम्बुवानका लिम्बु परिवारहरुले अर्थात लिम्बु जातिहरुले धर्म मुन्धुम् लेखौं ।जनगणनामा पनि हार्दिक मंगलमय शुभकामनाका साथ अनुरोध गर्दछौं । लाजेदाङबा र फेदाङमा सङचुम्भो मिलि मुन्धुम धर्म पारित गरि प्रचारप्रसार गरेका छौं । यो इतिहास ६०० बर्षभन्दा अगाडिको इतिहास हो ।


याक्थुङ फेदाङमा सङचुङभोका सचिब
श्री वनेम सञ्चहांग लिम्बु
केन्द्रीय उपाध्यक्ष
श्री नरेन्द्र प्रसाद थक्लुङ लिम्बु
धरान-ड,
सुनसरी, लिम्बुवान,
नेपाल ।
मिति २०५८/०३/०६
limbuwanblogspot.com

किरात राज्य खोटाङमा हुनुपर्छ - सर्वसाधारण

News by- Dinesh Badhu | From- Kathmandu | Feb 23, 2010

डिसीनेपाल डटकम संवाददाता - राज्य पुनःसंरचना आयोगले किरात राज्यको राजधानी उदयपुर जिल्लाको गाईघाट बजारमा बनाउने निर्णय गरेको भन्दै खोटाङका नागरिकहरुले आपत्ति जनाएका छन् । समाजसेवी तथा मनमाया राई खानीडाँडा विमानस्थल निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष दुर्गाप्रसाद घिमिरेले किरात राज्यको राजधानी खोटाङको सदरमुकाम दिक्तेल बजारलाई बनाउनुपर्ने माग गर्नुभएको छ ।

एकीकृत नेकपा माओवादीले प्रस्ताव गरेको किरात राज्यलाई नै मान्दा कुनै फरक नपर्ने बताउँदै उहाँले खोटाङ किराती इतिहाँस बोकेको जिल्ला भएको बताउनुभयो । उदयपुरको गाईघाट बजारमा राजधानी बनाउने चर्चा संसदमा चलेको भन्दै समाजसेवी घिमिरेले आज खोटाङमा पत्रकार सम्मेलन गर्दै किरात राज्यको राजधानी खोटाङ हुनुपर्ने बताउनुभएको हो । खोटाङ सदरमुकाम दिक्तेलमा राज्यको राजधानी बनाउन उचित भएको भन्दै राज्यलाई दवाव दिन भन्दै पत्रकार सम्मेलन गर्नुभएको सो अवसरमा जानकारी गराईयो ।

पूर्वको उदयपुर ओखलढुङ्गा संखुवासभा सोलुखुम्वु भोजपुर जिल्लाको पायक पर्ने ठाउँ खोटाङ भएकाले राज्यको राजधानी खोटाङ हुनुपर्ने उहाँले माग गर्नुभएको हो । विकास क्षेत्रमा पछि परेको जिल्ला खोटाङ भएको भन्दै उहाँले पर्यटकीय स्थलहरु हलेशी ट्याम्के वराहापोखरी रुपाकोट मझुवाको गुफा खाल्ले गाविसको गुफा आदि स्थानहरु साथै वाह्रै महिना साचालन हुने खानिडाँडा विमानस्थल थामखर्क विमानस्थल लामिडाँडा विमानस्थल रहेको सरकारी तथा गैर सरकारी भवनहरु प्रशस्त्र बनिसकेको शहरिकरणको लागि प्रशस्त खालि जग्गा जमिन भएकाले किरात राज्यको राजधानी दिक्तेल उपयुक्त हुने बताउनुभयो ।

त्यस्तै पुरानो ईतिहाँस अनुसार खोटाङ जिल्ला माझ किरातको नामले चिनिएको साथै तराईबाट कोशी गड्तीर हुदै साप्सु किनारबाट सदरमुकाम दिक्तेल आउन नजिक भएकाले राज्यलाई दवाव स्वरुप पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरिएको उहाँले बताउनुभयो ।

राई रमेश गाउँले, खोटाङ



dc nepal.com

जन जाति बिचको यो डिष्कस् लाई हेनुस ।

समूर्णपीड़ित मंगोल समुदायलाई अभिबादन यहाहरुको कार्यक्रमको अग्रिम सफलताको कामना गर्दछु/ भ्रस्ट पुरानो सत्ताधारीहरुलाई आजीवन उठ्नु दिनुहुन्न/यो क्यान्सरको कीटाणुहरु लाई समाजबाट तिरस्कारगर्नु पर्दछ/जय मंगोल!!! फेल भएका बाहुन क्षेत्रीलाई पास गराउनु , पास भएका मतवालीलाई फेल गराउनु नेपालका बाहुन क्षेत्रीहरुले एकताका सिकिमका नरबहादुर भण्डारीलाई गुरु मंत्र दिएका थिए स्कुल र कलेजहरुमा क्रमिक रुपमा शिक्षक शिक्षिकाहरु मात्र नभएर टाइ पिष्ट र पिउनसम्म पनि मतवालीलाई नराख्नु मतवालीहरुलाई मात्र भोटे कुकुर बनाई ढोका कुर्ने पालेमा राख्नु ताकि भुक भन्दा भुक्ने र टोक भन्दा टोक्ने मात्र बनाउनु र हामी बाहुन क्षेत्री शिक्षक प्रिन्सिपल स्कुल कलेजको गेटबाट छिर्दा स्यालुट ठोक्ने कामको निम्ति मात्र राख्नु। स्कुल तह देखि नै मतवालीका छोरा छोरीलाई अयोग्य बनाई फेल गदै जाने योजना बद्ध तरिकाले नेपाल र सिकिममा बाहुन क्षेत्रीका छोरा छोरीलाई योग्य बनाउदै जानु पर्छ र यो दिर्घकालिन योजना भोटाङमा पनि फैलाउदै जानु पर्छ र भोटेहरुलाई टाउको उठाउनै नसक्ने बनाउनु पर्छ। त्यस्ताका सिकिमका नरबहादुरको राजनैतिक शक्ति चरम सिमामा पुगेकोले भण्डारी एक प्रकारले नेपालका तानाशाही महेन्द्र र ज्ञानेन्द्र नै बनेका थिए र भण्डारीको षडयन्त्र पनि ऐश्वर्यको भन्दा तिलभर पनि कम थिएन। सिकिममा नरबहादुर भण्डारी राजनैतिक शक्तिमा चरम सिमामा पुगे पछि सिकिमे र मंगोल अनुहारकी ठिटीहरुलाई खिलौना भन्दा बेसी नसम्झने भएका थिए। त्यही सिको गर्ने बाहुन क्षेत्रीहरु त्यसमा पनि मंत्रीहरुको लस्कर क्युमा लागेका थिए भने मंगोलहरु त चाकरीमा व्यस्त रहन्थे र कसो गर्दा र के उपहार चडाउदा नरबहादुर भण्डारी खुसी हुन्छ र आफनो सानो तिनो काम पटिन्छ त्यही गर्ने र आफु भन्दा तलका कर्मचारीहरुलाई त्यस्तै गर्थे जस्तो आफुहरुलाई भण्डारीले गर्थे। नरबहादुर भण्डारी दोर्जेलिङमा बसेर कलेज पढथ्यो र दिल कुमारी राई कै घरमा खोराकीमा बस्ने गर्थ्यो। पछि भण्डारीले स्वास्नी पनि बनायो। सन्तान पनि जन्मायो। अरु अघोसित स्वास्नीहरु पनि निकै नै आए चर्चामा। एकपल्ट एकजना सिकिमे स्वास्नी मान्छेको लोग्नेलाई दिल्लीमा मराउने पनि नरबहादुर भण्डारी नै भएको चर्चा पनि व्यापक रुपमा फैलिएको थियो। नरबहादुर भण्डारीलाई सिकिमको राजनैतिक शक्तिमा कायम राखेर उसैलाई हतियार बनाई नेपालका विदेशी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीहरुले भोटाङ्लाई पनि तहस नहस गराउने व्यापक नेटवर्क तयार गरेका थिए। जुन नेटवर्क झुत्रे लुगा जस्तै भएर धुजा धुजा भयो। सिकिममा नरबहादुर भण्डारी मुख्य मंत्रीबाट बल्डयाङ खानुको रहस्यमय अर्थ हो। नेपालका विदेशी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीहरुको षडयन्त्र धुजा धुजा हुनु र तिन चित्त खानु हो। भण्डारी कै षडयन्त्र पूर्ण निर्देशनमा त्यहाका बाहुन क्षेत्री मंत्रीहरुले त्यहाका अहिन्दु मंगोलहरुलाई तहसनहस गराउने व्यापक योजना थियो। एउटा उप्रेती बाहुन शिक्षा मंत्री छदा शिक्षकहरुलाई नियुक्ति पत्र दिएर सबै मंगोल अनुहारका शिक्षक शिक्षिकाहरुलाई विदा दिएपछि बाहुन क्षेत्री शिक्षक शिक्षिकालाई मात्र राखेर भनेका थिए। आज म तपाईहरुलाई गाएत्री मंत्रको गाठी कुरा भन्दै एउटो गुरु मंत्र दिनु भनेर भनेका थिए। तपाईहरुले मतवालीका छोराछोरीलाई पास भएका छन् भने फेल गराई दिने र फष्ट सेकेण्ड बन्ने खालका छन भने पास मात्र गराउने तर हामी तागधारी बाहुन क्षेत्रीको छोराछोरीलाई फेल भएका छन् भने पनि पास गराउनु। पास भएकाहरु मध्ये नै फष्ट गराउनु। यसो गराउदा हामी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीको बौद्धिक शक्ति बढ्छ र हामीले हाम्रो सुप्रिमेसी कायम राख्नु पर्छ यस समय नेपालका सबै स्कल र कलेजहरुमा बाहुन क्षेत्री शिक्षक शिक्षिकाहरुले भनेर अहिन्दु मुलबासी मंगोलहरुको शैक्षिक क्षेत्रबाट जरो उखेल्ने व्यापक नेटवर्क तयार भईरहेको कुरा बुझेर चनाखो हुनुपर्ने दिन काखैमा छ। related articles





geep limbu(west germaney) , - 2010-02-09
he mango name dhari ho ajha pani jangli yug tir farki dai6u aba ta new tarikale desha ko bikasha po garnu par6a pahile kacho masu khane nango hidthiy tetae farkine koshisha nagar yo ta 21century ho globle world hudai6 bikasita desha lai herer sika budhi6 bhane.


चित्रराज उपाध्याय बास्तोला ///.... , - 2010-02-09
राष्ट्रवादी हुँ भनेर हुडकार गर्ने मतवालीहरु आज भारत, सिंगापुर, बेलायतको भाडाका सिपाही बनेका छन् । भारत र खाडी मुलुकमा सेवा गर्न जानेहरु मतवाली जातिका व्यक्तिहरु नै अधिकंाश छन् । ब्राहृमणवादी राज्यसत्ता कब्जा गर्ने सपनामा रमाइरहेका मंगोल वर्ग आफुलाई नेपालको मुलबासी भन्छन् । इतिहास मोडेर नेपालको कथित भुमिपुत्र भएको दाबी गर्ने मंगोलहरु मध्येका र्राई-लिम्बुहरु वर्तमान तिब्बतको पर्ुर्वी भागबाट सिक्किम, भुटान दार्जिलिङ्ग हुदै नेपाल भित्रिएका हुन् । तामाङ् गुरुङ् तिब्बतको मध्यभागबाट नेपाल पसेका हुन् । मगरहरु भारतको गढवाल कुमाउ सिमला हुदै नेपाल छिरेका हुन् । नेपालका हिन्दु धर्मावलम्बीहरुलाई भारतिय पर्ुखा ठान्ने मंगोलहरुको पुख्यौली इतिहास कसले बताइदिओस् । बा्रहृमण, क्षेत्री, ठकुरीहरुको पुख्यौली थलो अहिलेको इरान, इराक र जर्मनीतिर हो । उनीहरु बाँच्नका लागि संर्घष्ा गदै पाकिस्तानको सिन्धुनदी तरेर अहिलेको भारतको गंगानदी वरपर बसोबास गदै हाल जम्नभन्दा पनि धेरै अगाडि नेपाल पसेको इतिहास मर्ुख मंगोलहरुले पढेका रहेछन् । चौविसै घण्टा जाँड रक्सीले मातेर लठ्ठ हुने कथित आदिबासी/जनजाति भनाउँदाहरुले नेपालको इतिहासमै नपढी त्यसलाई जाँडकै तालमा बङ्ग्याउने प्रयास गरेका छन् । त्यो उनीहरुको जड्याहा बुद्धि र बलको तुजुक मात्र हो । जनजातिहरु इतिहासदेखि आजसम्म हुने छैनन् । मंगोलहरु ८० प्रतिशत छौ भन्छन् र अल्पसंख्यक भएको बाहुन, क्षेत्री र ठकुरी वर्गलाई शासन गछौ भनिरहेका छन् । उनीहरुको त्यो दिवा सपना मात्र हो । आफनो धर्म, संस्कृति, भाषा नभएका सधै अर्काको धर्म, भाषा, संस्कृति र भेषभुषा चोरेर पैचो लिएर बाँच्ने परजिवि नै मंगोल वर्ग हो । पश्चिमी संस्कृति भित्र्याउने तर आफनो पर्ुखाको तिब्बती संस्कृतिलाई हेला गर्ने आज यिनै कथित मंगोल वर्गका छोराछोरी छन् । दिनभर आफनो भाषा, संस्कृतिको जगर्ेना गर्ने, भाषण दिएर नथाक्ने तिनै मतवालीहरु आफना छोराछोरीहरुलाई भने विदेशी भाषामा शिक्षा दिइरहेका हुन्छन् । राष्ट्रवादी हुँ भनेर हुङ्कार गर्ने मतवालीहरु आज भारत, सिंगापुर, बेलायतको भाडाका सिपाही बनेका छन् । भारत र खाडी मुलुकमा सेवा गर्न जानेहरु मतवाली जातिका व्यक्तिहरु नै अधिकांश छन् । त्यस कारण पनि मंगोलहरुलाई यो राष्ट्रको माया छैन । राष्ट्रको माया नहुनेहरु अराष्ट्रिय हुन् । अराष्ट्रिय तत्वहरुलाई कसरी राज्यको माथिल्लो निकायमा जिम्मेवारी दिने - कामै नगरी पगरी गुथ्ने, अविवेकी, अधर्मी राक्षस स्वाभाव भएका, माया, दया, स्नेह नभएका अनपढ, अशिक्षित राक्षसहरुका हातमा सत्ता छोड्नु भनेको देशमा संकट निम्त्याउनु हो । मंगोल समुदायका मरिचमान सिंह लाई प्रधानमन्त्री बनाउदा तीस वषर्ीय पञ्चायत समाप्त भयो, लोकसेवा आयोगमा मंगोललाई नेतृत्व दिदा कांगे्रसले जथाभावी कार्यकर्ता भर्ना गर्यो । मंगोललाई राजसभा स्थायी समितिको सदस्य बनाउँदा वीर अस्पतालका डाक्टर माथि बन्दुकसहित जाइलाग्न पुग्यो । प्रहरी प्रमुख बनाउँदा तस्करी, भ्रष्टाचार, मर्ुर्ति चोर्ने, लागु औषध कारोबार गरेर राजाकै दर्ुनाम गरायो । अनि तिनीहरुलाई कसरी माथि लाने – तिब्बतबाट नेपालमा आएका मंगोल वर्गका पर्ुखाहरुले तिब्बतमा आफनै सन्तान माथि बलात्कार गर्ने, आफनै सन्तान मार्ने, चोरी डकैती गरेको कारण त्यहाँबाट भगाइएको थियो भन्ने कुरा इतिहासकारहरु बताउँछन् । त्यस्ताका सन्तान विश्व एक्काइसौ शताब्दीमा प्रवेश गर्दासमेत यो वर्गको बुद्धि पलाएन । पढेलेखेका भनाउँदाहरु पनि स्मेक, वियरमा लठ्ठ छन् । पुस्तक, पत्रपत्रिका पढ्ने, अध्ययन गर्ने तिनीहरुको बुद्धि छैन। बुद्धि छ-खोया विर्के खाने र खोया विर्केका तालमा हामी एक छौ भन्ने । नाङ्लो ठट्ाएर हात्ती तर्सर्ाा खोजे जस्तो खोयाको तालमा बाहुन क्षेत्री तर्सर्ाा सकिदैन । पढ्न लेख्न जान्ने पनि बम्बइमा बेश्याहरुका त्रि्रा हर्ेर्ने, पत्रिका किन्न नसक्ने, भट्टमिा गएर तरुनीका त्रि्रा हेदै सुरा र सुन्दरी पान गर्ने तिमीहरु अझै पनि ५ सय पर्षयो देशमा यसरी नै तड्पिरहेनछौ । हामी उच्च जातहरु ५ सय वर्षम्म शासन गर्ने हिम्मतका साथ काम गरिरहेका छौ । चुच्चेलाई डाँडा कटाउनु पर्छ भन्नेहरु हो-अब तिमी थेप्चेहरु नै डाँडा काटेर पर्ुखाको विर्तामा पुग्ने छौ । हामी त चुनौती साथ भन्दछौ तिमीहरु एक भएर आउ, बल, बुद्धि सबै कुरामा हामी २० प्रतिशत नै तिमीहरुका लागि काफी छौ । जबसम्म तिमीहरु पढ्ने, लेख्ने गदैनौ । जबसम्म जाँड, रक्सी र सुन्दरीमा रमाउछौ, तवसम्म तिमीहरुको भविष्य यस्तै हो ।


grg uk , - 2010-02-09
bastola bajeko kura pni 50% ta sahi nai ho . mongol haru pni afule prishram r mehnat grdainan r unity pni chhaina . padeka haru pad ko lagi bikchhan napdeka haru 2 chokta bhaisiko masu r ek bottle raksima bikchhan , pdne lekhne hoina bideshikai ...m grn garv garchhan , juwa r tas badmasi dadagiri r taruni khelaunu prne mehnat nagri ekai choti thulo bhag khojcchhan ani dosh chuchheharulai dine ? rajtantra rahunjel rajtantrako birudh chuik boln naskne bal balla bahunko budhi r matwali lagayat sabaiko balidan bat gantantra muskille ayo . gantatntra ko birodhi haruko bharote haru pni matwali hari nai chhan . ab ko kranti vneko first ma mongol harule education ma grnu prchh ani matra agadi badn sakinch hoina vne bideshi kai ...m bannu parchh !!!!!!!!!!1


rabin gurung (uk) , - 2010-02-10
bastola bahun ko kura 70percent thikai ho haro mangol bata nai dher apradha balatkai dadagiri kutpit lutpat dhar bhai rakheko6 sikchhita haru pani kura bujdainan hamrae gurung ma cheli beti lai behe garn paunu par6 bhaner samidhan ma lekhan tayar6n nakchuchele aaj bato nadekhayako bhaya hami 1000barsa pa6i hune theu 21satabdi ho aba miler janu par6 bikasha ko bato lagnu par6!!!!!!!!!!


snehakopoi snehakopoi@yahoo.com , - 2010-02-10
संघिय लोक तान्त्रिक गरतन्त्र नेपाल को दुस्मन् हरु ,छेत्त्री हरु नै हुन ,भन्ने कुरो को पुस्टि ।


raj kirant raj_rai920@yahoo.com , ....kirantsansar.blogspot.com - 2010-02-19
मंगोलियन साथि हो,
चित्रराज उाध्याय बास्तोला जि को कुरा पनि सहि पो लाग्यो यार मलाई त । म पनि राई हो हुन त । तर पनि ६५ प्रतिशत त मजाले चित्त बुझ्यो । हुन त उहाँको भनाई धेरै आक्रोस पुर्ण छ, त्यासमा आरोप हरु पनि मिसिएको छ, र अहंता अलि र चुनौति पनि, तर यि कुरा हरुमा ३५ प्रतिशत माईनस गर्दा पनि ६५ त ठ्याक्कै सहि छ । किन कि हामि किराँत भन्छौं तर धेरै बिसंगति मा फसेका छौं यो कुरालाई स्वुकारेर आफुलाई अगाडि बढाउन युक्ति संगत हुनेछ । किराँत एकता खोई ? किराँत संस्कार खोई ? सबै आफ्ना आफ्नै पारामा छौं । आफ्नो संस्कार, जातियता र पुर्खाको अष्तित्वलाई लाई लात मार्दै युरोपियन सँस्कार ख्रिष्टियन लाई अँगाल्न पुग्नेमा राई, लिम्बुको नै धेरै अग्रता छ, अनि शिक्षा र सभ्यातामा प्रबासी जिबन तिर मात्र ध्यान दिने, अनि अलि राक्षेसि स्वभाब पनि छ कि हामिमा ? नत्र हामि किराँति हरु एक भएर जाने अनि किराँति हरुमा असल सँस्कार को चेतना फैलाउने कि ? नाना भाँति कुरा गरेर किराँत हरुलाई नै फुटाउने जोशाउने, तताउने, उफार्ने यो त जंगलि ब्याबहार नै त हो नि होईन र ? ताँई न तुईको मुर्खता गरेर त हुन्न त । जाँड नखाएरै बोले पनि खाएको तालमा बोले जस्तो नै भयो नि । मंगोल साथि हो मंगोल समाज लाई भड्काउने काम नहोस, असल संगठनको निर्माण सँगै उग्रता लाई कम्ति प्राथमिकता होस, ईतिहाँस लाई कोट्याएर धेरै तातिनु आफ्नै र राष्टको लागी राम्रो हुन्न, आफ्नो अधिकार पाउन उग्र हुनु, हतियार बोक्नु नै पर्दैन, आजको चेतनाको युगमा । आफु बलियो भयो भने अरुलाई धम्कि दिनु नै पर्दैन । अन्त्यामा किराँत हुनको नाताले समर्थन छ मेरो मंगोल अर्गनाईजेसन प्रति तर कसै सँग दुस्मनि नहोस नेपाली भएर नेपालीको सम्मान गर्न पर्छ भुतकालको दुस्मनि ले बर्तमानमा लडाई झगडा नहोस । मंगोल हरु आपसि मेल मिलाप सँगै आगाडि बड्न सकौं यस्को लागी मात्र समर्थन छ । कडा बोली लाई नरम बोलीले जित्ने काम नै बुद्धिमानि हो । यस्को लागि मात्र समर्थन हुनेछ सचेत मंगोल हरुको । जयमंगोल । माथिको लेखले सत्य बोलेको छ, हामिले आफुलाई सुधार्नुनै पर्छ ।


from dcnepal