किरात राज्य खोटाङमा हुनुपर्छ - सर्वसाधारण

News by- Dinesh Badhu | From- Kathmandu | Feb 23, 2010

डिसीनेपाल डटकम संवाददाता - राज्य पुनःसंरचना आयोगले किरात राज्यको राजधानी उदयपुर जिल्लाको गाईघाट बजारमा बनाउने निर्णय गरेको भन्दै खोटाङका नागरिकहरुले आपत्ति जनाएका छन् । समाजसेवी तथा मनमाया राई खानीडाँडा विमानस्थल निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष दुर्गाप्रसाद घिमिरेले किरात राज्यको राजधानी खोटाङको सदरमुकाम दिक्तेल बजारलाई बनाउनुपर्ने माग गर्नुभएको छ ।

एकीकृत नेकपा माओवादीले प्रस्ताव गरेको किरात राज्यलाई नै मान्दा कुनै फरक नपर्ने बताउँदै उहाँले खोटाङ किराती इतिहाँस बोकेको जिल्ला भएको बताउनुभयो । उदयपुरको गाईघाट बजारमा राजधानी बनाउने चर्चा संसदमा चलेको भन्दै समाजसेवी घिमिरेले आज खोटाङमा पत्रकार सम्मेलन गर्दै किरात राज्यको राजधानी खोटाङ हुनुपर्ने बताउनुभएको हो । खोटाङ सदरमुकाम दिक्तेलमा राज्यको राजधानी बनाउन उचित भएको भन्दै राज्यलाई दवाव दिन भन्दै पत्रकार सम्मेलन गर्नुभएको सो अवसरमा जानकारी गराईयो ।

पूर्वको उदयपुर ओखलढुङ्गा संखुवासभा सोलुखुम्वु भोजपुर जिल्लाको पायक पर्ने ठाउँ खोटाङ भएकाले राज्यको राजधानी खोटाङ हुनुपर्ने उहाँले माग गर्नुभएको हो । विकास क्षेत्रमा पछि परेको जिल्ला खोटाङ भएको भन्दै उहाँले पर्यटकीय स्थलहरु हलेशी ट्याम्के वराहापोखरी रुपाकोट मझुवाको गुफा खाल्ले गाविसको गुफा आदि स्थानहरु साथै वाह्रै महिना साचालन हुने खानिडाँडा विमानस्थल थामखर्क विमानस्थल लामिडाँडा विमानस्थल रहेको सरकारी तथा गैर सरकारी भवनहरु प्रशस्त्र बनिसकेको शहरिकरणको लागि प्रशस्त खालि जग्गा जमिन भएकाले किरात राज्यको राजधानी दिक्तेल उपयुक्त हुने बताउनुभयो ।

त्यस्तै पुरानो ईतिहाँस अनुसार खोटाङ जिल्ला माझ किरातको नामले चिनिएको साथै तराईबाट कोशी गड्तीर हुदै साप्सु किनारबाट सदरमुकाम दिक्तेल आउन नजिक भएकाले राज्यलाई दवाव स्वरुप पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरिएको उहाँले बताउनुभयो ।

राई रमेश गाउँले, खोटाङ



dc nepal.com

जन जाति बिचको यो डिष्कस् लाई हेनुस ।

समूर्णपीड़ित मंगोल समुदायलाई अभिबादन यहाहरुको कार्यक्रमको अग्रिम सफलताको कामना गर्दछु/ भ्रस्ट पुरानो सत्ताधारीहरुलाई आजीवन उठ्नु दिनुहुन्न/यो क्यान्सरको कीटाणुहरु लाई समाजबाट तिरस्कारगर्नु पर्दछ/जय मंगोल!!! फेल भएका बाहुन क्षेत्रीलाई पास गराउनु , पास भएका मतवालीलाई फेल गराउनु नेपालका बाहुन क्षेत्रीहरुले एकताका सिकिमका नरबहादुर भण्डारीलाई गुरु मंत्र दिएका थिए स्कुल र कलेजहरुमा क्रमिक रुपमा शिक्षक शिक्षिकाहरु मात्र नभएर टाइ पिष्ट र पिउनसम्म पनि मतवालीलाई नराख्नु मतवालीहरुलाई मात्र भोटे कुकुर बनाई ढोका कुर्ने पालेमा राख्नु ताकि भुक भन्दा भुक्ने र टोक भन्दा टोक्ने मात्र बनाउनु र हामी बाहुन क्षेत्री शिक्षक प्रिन्सिपल स्कुल कलेजको गेटबाट छिर्दा स्यालुट ठोक्ने कामको निम्ति मात्र राख्नु। स्कुल तह देखि नै मतवालीका छोरा छोरीलाई अयोग्य बनाई फेल गदै जाने योजना बद्ध तरिकाले नेपाल र सिकिममा बाहुन क्षेत्रीका छोरा छोरीलाई योग्य बनाउदै जानु पर्छ र यो दिर्घकालिन योजना भोटाङमा पनि फैलाउदै जानु पर्छ र भोटेहरुलाई टाउको उठाउनै नसक्ने बनाउनु पर्छ। त्यस्ताका सिकिमका नरबहादुरको राजनैतिक शक्ति चरम सिमामा पुगेकोले भण्डारी एक प्रकारले नेपालका तानाशाही महेन्द्र र ज्ञानेन्द्र नै बनेका थिए र भण्डारीको षडयन्त्र पनि ऐश्वर्यको भन्दा तिलभर पनि कम थिएन। सिकिममा नरबहादुर भण्डारी राजनैतिक शक्तिमा चरम सिमामा पुगे पछि सिकिमे र मंगोल अनुहारकी ठिटीहरुलाई खिलौना भन्दा बेसी नसम्झने भएका थिए। त्यही सिको गर्ने बाहुन क्षेत्रीहरु त्यसमा पनि मंत्रीहरुको लस्कर क्युमा लागेका थिए भने मंगोलहरु त चाकरीमा व्यस्त रहन्थे र कसो गर्दा र के उपहार चडाउदा नरबहादुर भण्डारी खुसी हुन्छ र आफनो सानो तिनो काम पटिन्छ त्यही गर्ने र आफु भन्दा तलका कर्मचारीहरुलाई त्यस्तै गर्थे जस्तो आफुहरुलाई भण्डारीले गर्थे। नरबहादुर भण्डारी दोर्जेलिङमा बसेर कलेज पढथ्यो र दिल कुमारी राई कै घरमा खोराकीमा बस्ने गर्थ्यो। पछि भण्डारीले स्वास्नी पनि बनायो। सन्तान पनि जन्मायो। अरु अघोसित स्वास्नीहरु पनि निकै नै आए चर्चामा। एकपल्ट एकजना सिकिमे स्वास्नी मान्छेको लोग्नेलाई दिल्लीमा मराउने पनि नरबहादुर भण्डारी नै भएको चर्चा पनि व्यापक रुपमा फैलिएको थियो। नरबहादुर भण्डारीलाई सिकिमको राजनैतिक शक्तिमा कायम राखेर उसैलाई हतियार बनाई नेपालका विदेशी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीहरुले भोटाङ्लाई पनि तहस नहस गराउने व्यापक नेटवर्क तयार गरेका थिए। जुन नेटवर्क झुत्रे लुगा जस्तै भएर धुजा धुजा भयो। सिकिममा नरबहादुर भण्डारी मुख्य मंत्रीबाट बल्डयाङ खानुको रहस्यमय अर्थ हो। नेपालका विदेशी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीहरुको षडयन्त्र धुजा धुजा हुनु र तिन चित्त खानु हो। भण्डारी कै षडयन्त्र पूर्ण निर्देशनमा त्यहाका बाहुन क्षेत्री मंत्रीहरुले त्यहाका अहिन्दु मंगोलहरुलाई तहसनहस गराउने व्यापक योजना थियो। एउटा उप्रेती बाहुन शिक्षा मंत्री छदा शिक्षकहरुलाई नियुक्ति पत्र दिएर सबै मंगोल अनुहारका शिक्षक शिक्षिकाहरुलाई विदा दिएपछि बाहुन क्षेत्री शिक्षक शिक्षिकालाई मात्र राखेर भनेका थिए। आज म तपाईहरुलाई गाएत्री मंत्रको गाठी कुरा भन्दै एउटो गुरु मंत्र दिनु भनेर भनेका थिए। तपाईहरुले मतवालीका छोराछोरीलाई पास भएका छन् भने फेल गराई दिने र फष्ट सेकेण्ड बन्ने खालका छन भने पास मात्र गराउने तर हामी तागधारी बाहुन क्षेत्रीको छोराछोरीलाई फेल भएका छन् भने पनि पास गराउनु। पास भएकाहरु मध्ये नै फष्ट गराउनु। यसो गराउदा हामी हिन्दु आर्य बाहुन क्षेत्रीको बौद्धिक शक्ति बढ्छ र हामीले हाम्रो सुप्रिमेसी कायम राख्नु पर्छ यस समय नेपालका सबै स्कल र कलेजहरुमा बाहुन क्षेत्री शिक्षक शिक्षिकाहरुले भनेर अहिन्दु मुलबासी मंगोलहरुको शैक्षिक क्षेत्रबाट जरो उखेल्ने व्यापक नेटवर्क तयार भईरहेको कुरा बुझेर चनाखो हुनुपर्ने दिन काखैमा छ। related articles





geep limbu(west germaney) , - 2010-02-09
he mango name dhari ho ajha pani jangli yug tir farki dai6u aba ta new tarikale desha ko bikasha po garnu par6a pahile kacho masu khane nango hidthiy tetae farkine koshisha nagar yo ta 21century ho globle world hudai6 bikasita desha lai herer sika budhi6 bhane.


चित्रराज उपाध्याय बास्तोला ///.... , - 2010-02-09
राष्ट्रवादी हुँ भनेर हुडकार गर्ने मतवालीहरु आज भारत, सिंगापुर, बेलायतको भाडाका सिपाही बनेका छन् । भारत र खाडी मुलुकमा सेवा गर्न जानेहरु मतवाली जातिका व्यक्तिहरु नै अधिकंाश छन् । ब्राहृमणवादी राज्यसत्ता कब्जा गर्ने सपनामा रमाइरहेका मंगोल वर्ग आफुलाई नेपालको मुलबासी भन्छन् । इतिहास मोडेर नेपालको कथित भुमिपुत्र भएको दाबी गर्ने मंगोलहरु मध्येका र्राई-लिम्बुहरु वर्तमान तिब्बतको पर्ुर्वी भागबाट सिक्किम, भुटान दार्जिलिङ्ग हुदै नेपाल भित्रिएका हुन् । तामाङ् गुरुङ् तिब्बतको मध्यभागबाट नेपाल पसेका हुन् । मगरहरु भारतको गढवाल कुमाउ सिमला हुदै नेपाल छिरेका हुन् । नेपालका हिन्दु धर्मावलम्बीहरुलाई भारतिय पर्ुखा ठान्ने मंगोलहरुको पुख्यौली इतिहास कसले बताइदिओस् । बा्रहृमण, क्षेत्री, ठकुरीहरुको पुख्यौली थलो अहिलेको इरान, इराक र जर्मनीतिर हो । उनीहरु बाँच्नका लागि संर्घष्ा गदै पाकिस्तानको सिन्धुनदी तरेर अहिलेको भारतको गंगानदी वरपर बसोबास गदै हाल जम्नभन्दा पनि धेरै अगाडि नेपाल पसेको इतिहास मर्ुख मंगोलहरुले पढेका रहेछन् । चौविसै घण्टा जाँड रक्सीले मातेर लठ्ठ हुने कथित आदिबासी/जनजाति भनाउँदाहरुले नेपालको इतिहासमै नपढी त्यसलाई जाँडकै तालमा बङ्ग्याउने प्रयास गरेका छन् । त्यो उनीहरुको जड्याहा बुद्धि र बलको तुजुक मात्र हो । जनजातिहरु इतिहासदेखि आजसम्म हुने छैनन् । मंगोलहरु ८० प्रतिशत छौ भन्छन् र अल्पसंख्यक भएको बाहुन, क्षेत्री र ठकुरी वर्गलाई शासन गछौ भनिरहेका छन् । उनीहरुको त्यो दिवा सपना मात्र हो । आफनो धर्म, संस्कृति, भाषा नभएका सधै अर्काको धर्म, भाषा, संस्कृति र भेषभुषा चोरेर पैचो लिएर बाँच्ने परजिवि नै मंगोल वर्ग हो । पश्चिमी संस्कृति भित्र्याउने तर आफनो पर्ुखाको तिब्बती संस्कृतिलाई हेला गर्ने आज यिनै कथित मंगोल वर्गका छोराछोरी छन् । दिनभर आफनो भाषा, संस्कृतिको जगर्ेना गर्ने, भाषण दिएर नथाक्ने तिनै मतवालीहरु आफना छोराछोरीहरुलाई भने विदेशी भाषामा शिक्षा दिइरहेका हुन्छन् । राष्ट्रवादी हुँ भनेर हुङ्कार गर्ने मतवालीहरु आज भारत, सिंगापुर, बेलायतको भाडाका सिपाही बनेका छन् । भारत र खाडी मुलुकमा सेवा गर्न जानेहरु मतवाली जातिका व्यक्तिहरु नै अधिकांश छन् । त्यस कारण पनि मंगोलहरुलाई यो राष्ट्रको माया छैन । राष्ट्रको माया नहुनेहरु अराष्ट्रिय हुन् । अराष्ट्रिय तत्वहरुलाई कसरी राज्यको माथिल्लो निकायमा जिम्मेवारी दिने - कामै नगरी पगरी गुथ्ने, अविवेकी, अधर्मी राक्षस स्वाभाव भएका, माया, दया, स्नेह नभएका अनपढ, अशिक्षित राक्षसहरुका हातमा सत्ता छोड्नु भनेको देशमा संकट निम्त्याउनु हो । मंगोल समुदायका मरिचमान सिंह लाई प्रधानमन्त्री बनाउदा तीस वषर्ीय पञ्चायत समाप्त भयो, लोकसेवा आयोगमा मंगोललाई नेतृत्व दिदा कांगे्रसले जथाभावी कार्यकर्ता भर्ना गर्यो । मंगोललाई राजसभा स्थायी समितिको सदस्य बनाउँदा वीर अस्पतालका डाक्टर माथि बन्दुकसहित जाइलाग्न पुग्यो । प्रहरी प्रमुख बनाउँदा तस्करी, भ्रष्टाचार, मर्ुर्ति चोर्ने, लागु औषध कारोबार गरेर राजाकै दर्ुनाम गरायो । अनि तिनीहरुलाई कसरी माथि लाने – तिब्बतबाट नेपालमा आएका मंगोल वर्गका पर्ुखाहरुले तिब्बतमा आफनै सन्तान माथि बलात्कार गर्ने, आफनै सन्तान मार्ने, चोरी डकैती गरेको कारण त्यहाँबाट भगाइएको थियो भन्ने कुरा इतिहासकारहरु बताउँछन् । त्यस्ताका सन्तान विश्व एक्काइसौ शताब्दीमा प्रवेश गर्दासमेत यो वर्गको बुद्धि पलाएन । पढेलेखेका भनाउँदाहरु पनि स्मेक, वियरमा लठ्ठ छन् । पुस्तक, पत्रपत्रिका पढ्ने, अध्ययन गर्ने तिनीहरुको बुद्धि छैन। बुद्धि छ-खोया विर्के खाने र खोया विर्केका तालमा हामी एक छौ भन्ने । नाङ्लो ठट्ाएर हात्ती तर्सर्ाा खोजे जस्तो खोयाको तालमा बाहुन क्षेत्री तर्सर्ाा सकिदैन । पढ्न लेख्न जान्ने पनि बम्बइमा बेश्याहरुका त्रि्रा हर्ेर्ने, पत्रिका किन्न नसक्ने, भट्टमिा गएर तरुनीका त्रि्रा हेदै सुरा र सुन्दरी पान गर्ने तिमीहरु अझै पनि ५ सय पर्षयो देशमा यसरी नै तड्पिरहेनछौ । हामी उच्च जातहरु ५ सय वर्षम्म शासन गर्ने हिम्मतका साथ काम गरिरहेका छौ । चुच्चेलाई डाँडा कटाउनु पर्छ भन्नेहरु हो-अब तिमी थेप्चेहरु नै डाँडा काटेर पर्ुखाको विर्तामा पुग्ने छौ । हामी त चुनौती साथ भन्दछौ तिमीहरु एक भएर आउ, बल, बुद्धि सबै कुरामा हामी २० प्रतिशत नै तिमीहरुका लागि काफी छौ । जबसम्म तिमीहरु पढ्ने, लेख्ने गदैनौ । जबसम्म जाँड, रक्सी र सुन्दरीमा रमाउछौ, तवसम्म तिमीहरुको भविष्य यस्तै हो ।


grg uk , - 2010-02-09
bastola bajeko kura pni 50% ta sahi nai ho . mongol haru pni afule prishram r mehnat grdainan r unity pni chhaina . padeka haru pad ko lagi bikchhan napdeka haru 2 chokta bhaisiko masu r ek bottle raksima bikchhan , pdne lekhne hoina bideshikai ...m grn garv garchhan , juwa r tas badmasi dadagiri r taruni khelaunu prne mehnat nagri ekai choti thulo bhag khojcchhan ani dosh chuchheharulai dine ? rajtantra rahunjel rajtantrako birudh chuik boln naskne bal balla bahunko budhi r matwali lagayat sabaiko balidan bat gantantra muskille ayo . gantatntra ko birodhi haruko bharote haru pni matwali hari nai chhan . ab ko kranti vneko first ma mongol harule education ma grnu prchh ani matra agadi badn sakinch hoina vne bideshi kai ...m bannu parchh !!!!!!!!!!1


rabin gurung (uk) , - 2010-02-10
bastola bahun ko kura 70percent thikai ho haro mangol bata nai dher apradha balatkai dadagiri kutpit lutpat dhar bhai rakheko6 sikchhita haru pani kura bujdainan hamrae gurung ma cheli beti lai behe garn paunu par6 bhaner samidhan ma lekhan tayar6n nakchuchele aaj bato nadekhayako bhaya hami 1000barsa pa6i hune theu 21satabdi ho aba miler janu par6 bikasha ko bato lagnu par6!!!!!!!!!!


snehakopoi snehakopoi@yahoo.com , - 2010-02-10
संघिय लोक तान्त्रिक गरतन्त्र नेपाल को दुस्मन् हरु ,छेत्त्री हरु नै हुन ,भन्ने कुरो को पुस्टि ।


raj kirant raj_rai920@yahoo.com , ....kirantsansar.blogspot.com - 2010-02-19
मंगोलियन साथि हो,
चित्रराज उाध्याय बास्तोला जि को कुरा पनि सहि पो लाग्यो यार मलाई त । म पनि राई हो हुन त । तर पनि ६५ प्रतिशत त मजाले चित्त बुझ्यो । हुन त उहाँको भनाई धेरै आक्रोस पुर्ण छ, त्यासमा आरोप हरु पनि मिसिएको छ, र अहंता अलि र चुनौति पनि, तर यि कुरा हरुमा ३५ प्रतिशत माईनस गर्दा पनि ६५ त ठ्याक्कै सहि छ । किन कि हामि किराँत भन्छौं तर धेरै बिसंगति मा फसेका छौं यो कुरालाई स्वुकारेर आफुलाई अगाडि बढाउन युक्ति संगत हुनेछ । किराँत एकता खोई ? किराँत संस्कार खोई ? सबै आफ्ना आफ्नै पारामा छौं । आफ्नो संस्कार, जातियता र पुर्खाको अष्तित्वलाई लाई लात मार्दै युरोपियन सँस्कार ख्रिष्टियन लाई अँगाल्न पुग्नेमा राई, लिम्बुको नै धेरै अग्रता छ, अनि शिक्षा र सभ्यातामा प्रबासी जिबन तिर मात्र ध्यान दिने, अनि अलि राक्षेसि स्वभाब पनि छ कि हामिमा ? नत्र हामि किराँति हरु एक भएर जाने अनि किराँति हरुमा असल सँस्कार को चेतना फैलाउने कि ? नाना भाँति कुरा गरेर किराँत हरुलाई नै फुटाउने जोशाउने, तताउने, उफार्ने यो त जंगलि ब्याबहार नै त हो नि होईन र ? ताँई न तुईको मुर्खता गरेर त हुन्न त । जाँड नखाएरै बोले पनि खाएको तालमा बोले जस्तो नै भयो नि । मंगोल साथि हो मंगोल समाज लाई भड्काउने काम नहोस, असल संगठनको निर्माण सँगै उग्रता लाई कम्ति प्राथमिकता होस, ईतिहाँस लाई कोट्याएर धेरै तातिनु आफ्नै र राष्टको लागी राम्रो हुन्न, आफ्नो अधिकार पाउन उग्र हुनु, हतियार बोक्नु नै पर्दैन, आजको चेतनाको युगमा । आफु बलियो भयो भने अरुलाई धम्कि दिनु नै पर्दैन । अन्त्यामा किराँत हुनको नाताले समर्थन छ मेरो मंगोल अर्गनाईजेसन प्रति तर कसै सँग दुस्मनि नहोस नेपाली भएर नेपालीको सम्मान गर्न पर्छ भुतकालको दुस्मनि ले बर्तमानमा लडाई झगडा नहोस । मंगोल हरु आपसि मेल मिलाप सँगै आगाडि बड्न सकौं यस्को लागी मात्र समर्थन छ । कडा बोली लाई नरम बोलीले जित्ने काम नै बुद्धिमानि हो । यस्को लागि मात्र समर्थन हुनेछ सचेत मंगोल हरुको । जयमंगोल । माथिको लेखले सत्य बोलेको छ, हामिले आफुलाई सुधार्नुनै पर्छ ।


from dcnepal

स्वगत छ यहाँ लाई किराँत सन्सार मा ।: धार्मिक हिंसाको सम्भावना नेपालमा पनि अब छिटै ।

स्वगत छ यहाँ लाई किराँत सन्सार मा ।: धार्मिक हिंसाको सम्भावना नेपालमा पनि अब छिटै ।

स्वगत छ यहाँ लाई किराँत सन्सार मा ।: को हो किराँत ?

स्वगत छ यहाँ लाई किराँत सन्सार मा ।: को हो किराँत ?

को हो किराँत ?

- राज राई किराँत

News by- Sunita Karki | From- Kathmandu | Feb. 15, 2010


को हो किराँत ?

यस प्रश्नको जबाफ कुन किराँत सँग छ कस्तो हुन्छ किराँत सँस्कार
के तँपाँईलाई थाहा छ हो कसैलाई थाहा छैन लिम्बु सँस्कार थाहा होला राई सँस्कार थाहा होला तर किराँत सँस्कार ?

सेवारो
सम्पुर्ण एलम्बरका सन्तान् किराँत हरुमा ।
सिङगो किराँत आज एकजुट हुनै पर्ने आवास्याक छ । राई लिम्बु याखासुनुवार हामि एउटै किराँत हौं
तर अचम्म छ हामि हामि बिच सँस्कार सँस्कृति भाषा अलग अलग हुनुको साथै एक अर्कामा बिहेवारी पनि चल्दैन तर किन जब कि हामि सबै किराँती हौं भनेर दावा गर्छौं अनि हाम्रा पुर्खाको सम्झना स्वरुप एले सम्बत लाई पनि स्वुइकार गरिसक्यौं । हो हामि आजका सचेत युबाहरु ज्ााे हाम्रो नासिएको किराँत ईतिहाँस लाई खोज्न चाहन्छौं भने हामि राई लिम्बु सुनुवार याखा एउटै पुर्खाको सन्तान हौं भन्ने कुरा त प्रस्ट छ हामिमा । त्यासैले सिङगो किराँत एकमुष्ट हुन अत्यन्त जरुरी कुरा छ किन हामीले यो मुर्खता गर्दैछौं जब कि लिम्बुले लिम्बुको मात्र ईतिहाँस खोज्ने राईले राईको मात्र सुनुवारले आफ्नै याखाले आफ्नै ऐतराज तुम्रोक जीको लेखमा लीम्बु हरुको धर्मशाष्त्र चैनपुरमा लगेर पोलियो भन्ने कुरा उल्लेख छ तर त्यो धर्मशाष्त्र लिम्बुहरुको मात्र थिएन त्यो त हामी सबै किराँत हरुको थियो त्यस्तै उहाँको लेखमा अन्य किराँती हरुलाई भुलेर लिम्बुको एकल ईतिहाँस हरुलाई मात्र समेटिएको छ हामि किराँत हौं भनेर दावा नै गर्छौं भने एउटा किराँतको सम्मान अर्को किराँतले गर्नु पर्छ । लिम्बुले लिम्बु सँस्कार खोज्ने राईले राई सँस्कार खोज्ने तर खोई किराँत सँस्कार कस्ले खोज्ने त

जसरी बिश्व भरीका मुस्लिम हरुमा आपसी सदभाब छ जसरी बिश्व भरीका खि्रष्टियन हरुमा आपसी समझदारी र सहमति छ अनि सँस्कार सँस्कृतिमा एकम्या छ बिश्वको कुनै पनि मुस्लीमले जहाँ सुकैको मुस्लीम सँग बिहे गर्न सक्छ अनि खि्रष्टियनको पनि त्याही सँस्कार छ हो लाभलाग्दो एकम्या चलन र सँस्कार छ मेलमिलाप छ तर हामिमा त्यो खै हो हामिमा त्यो कुराको धेरै अभाब छ त्यासैले हामि किराँत हरु आफ्नै किराँत सँस्कार सँस्कृति प्रतिनै निरास प्राय छौं अनि कोहि खि्रष्टियन बन्ने कोहि मुस्लिम बन्ने चलन बड्दो छ ।
किराँत यसरी फुट्दै जाने छ ।

हो हामि किराँत हरु एकअर्कामा एकिकृत नभएर आफ्ना आफ्नै बाटो हरु खोज्दै र बनाउदै किराँत भित्रको फुटको सँस्कारलाई निरन्तरता दिदैं जाने हो भने जसरी हामि एउटै एलम्बर किराँत का सन्तान हरु लिम्बु राई हुँदै हामि बिच यति ठुलो खाल्डोको निर्माण भएको छ आज जुन खाल्डो लाई पुरेर एकम्या किराँतको निर्माण गर्ने साहश प्राय कोहि कसै किराँत बाट भएको पाईन्न । हो यो फुटको सँस्कार लाई अन्त्या नगर्नु हो भने यो क्रम जारीनै रहने छ लिम्बु भित्र पनि आफ्ना आफ्नै बाटो रोज्ने हरु निस्कने छन जस्तो नेम्वाङले आफ्नै अष्तित्व सँस्कार सँस्कृति खोज्न तिर लाग्नेछ बिस्तारै सुब्बाले पनि म लिम्बु हो भन्ने कुरालाई बिसर्िएर आफ्नो ईतिहाँस र अष्तित्वलाई मात्र अँगाल्ने छ । अन्त्यामा किराँत शब्द हराएझै लिम्बु शब्द पनि हराएर नेम्वाङ सुब्बा लावति योङहाङ आदि शब्द हरु आउनेछन् । अनि राई भित्र पनि राई शब्द हराएर चाम्लिङ बाहिङ थुलुङ बान्तावा आदि शब्द हरु आउने छ आज राई हरुलाई सोधियो भने कसैले त भन्ने गर्छन हामि त राई होईन बाहिङ पो हो हामि त राई होईन हामि त चाम्लिङ पो हो र अको ले पनि आफ्नो परिचय यसरी दिन्छ म पनि राई होईन म त थुलुङ हो राई त पहिला हामिलाई दिएको पद पो रे यस्तो कुराले हामि सिङगो राइृ पनि अब टुकि्रदै छौं भन्ने स्पष्ट भई सकेको छ । यो सँस्कार यति मै सिमित हुँदैन किन कि यो चलि रहने सँस्कार हो त्यासैले बाहिङ राई पनि सधै बाहिङ नै रहने छैन चाम्लिङ राई पनि सधैं चाम्लिङ नै रहने छैन थुलुङ बान्तावा सब टुकि्रदै जाने क्रम जारी रहने छ जस्तो बाहिङ राई भित्र पनि अनेक पाचा हरु छन् कसैले त बाहिङ भन्न पनि रुचाउदैनन् आफ्नो पाचा बाट चिनाउने गर्छन म हजुपाचा म युन्बुचा म नाम्बेरसाचा त्यो भन्दा तलको पनि तयारी भई सकेको छ भबिस्यामा त्याहाँ पनि गुट बन्दि जम्ने नै छ जस्तो हजुपाचा भित्र पनि टोल हरु छन् । म राईटोल उ नक्सटोल उ जाम्लीटोल यसरी हँुदा हँदा हामि एलम्बर को बँश सन्तान हाँ भन्ने कुरा लाई भुलेर आफ्नै बाउ बाजेको नाम लिएर म फलानो बँश उ ढिस्कानोको बँश यसरी सिङगो किराँत अष्तित्व छिया छिया भएर जाने छ हामिमा आपसि सदभाब कहिले बिकास हुने छैन ।

हो यो हाम्रो प्रगति होईन अधोगति हो जमात अली धेर हुने बितिकै आफ्नो अखडा अलग बनाएर बेग्लै अष्तित्व को निर्माण सँगै पहिचान बनाएर तेरो र मेरो को सँस्कार लाई अन्त्या गरेर हामि र हाम्रो को सँस्कार निमाँण गनु पर्छ हामि किराँत भित्र । जसरी बिश्वका ठुला धर्म मुस्लिम खि्रष्टियन हरुमा तेरो र मेरो भन्ने कुरालाई टाढा पारेर हामि र हाम्रो को सँस्कार बिकशित भएको छ । बिश्वको तेस्रो ठुलो हाम्रो नजिकको हिन्दु धर्ममा पनि तेरो र मेरोको बिकसित सँस्कार छ एउटै हिन्दु धर्म भित्र अनेक जात जातिको बर्गिकरण अनि एउटै हिन्दु धर्म भित्र अनेक सँस्कार हरुले पनि हिन्दु धर्म भित्र एक रुपता दिन नसकेको अबस्था हामि देख्छौं यसको सिधा प्रभाब हामि किराँत मा देखिन्छ सबैको आफ्ना आफ्नै सँस्कार सिङगो बिश्व किराँत एकता को कुरा उठाउनु भन्दा पनि आफ्ना आफ्नै कुरालाई मात्र अघि सारिएको अबस्था छ ।

कस्तो हुन्छ किराँत सँस्कार ?
हो कसैलाइ थाहा छैन किराँत सँस्कार के हो र कस्तो हुन्छ । लिम्बुलाई पनि लिम्बु सँस्कार थाह छैन नेम्वाङ लाई उसको सँस्कार थाह होला सुब्बालाई उस्को सँस्कार थाह छै अनि राईलाई पनि त राई सँस्कार नै थाह छैन अब झन किराँत सँस्कार त कसरी थाह हुन्छ र किन कि राई मा पनि बाहिङको सँस्कार अलग छ चाम्लिङको सँस्कार अलग छ बान्तावाको सँस्कार अलग छ त्यो भन्दा तल पनि आफ्ना आफ्नै र बेग्ला बेग्लै सँस्कार हरु छन् हो हामि किराँत हौं भनेर कुर्लने हरुलाई पनि थाह छैन किराँत सँस्कार के हो किन कि यहाँ राईले राई सँस्कार मात्र खोज्ने प्रयासमा छ तर त्यो पनि सकेको छैन अनि लिम्बुले लिम्बु सँस्कार मात्र खोज्ने प्रयासमा छ तर त्य पनि असफल नै छ । हो अब हामिले राई सँस्कार लिम्बु सँस्कार होईन किराँत सँस्कार खोज्नु पर्छ राई कस्तो हुन्छन् लिम्बु कस्तो हुन्छन् भन्दा पनि किराँत हरु कस्ता हुन्छन भन्ने पहिचान बनाउनु पर्छ । सिङगो किराँत भित्र बिहेवारी चलाउनु पर्छ जसरी बौद्ध मार्गी हरुको तमुलोसार सोनमलोसार र ग्याल्मोलोसार लाई एउटै बनाउने प्रयास भई रहेको छ त्यसरीनै हामि किराँति हरुको पनि सँस्कार समन्वय गर्दै किराँत सँस्कार को निर्माण गरेर किराँति धर्मशाष्त्र मुन्दुम लेख्नै पर्छ । त्यो न त लिम्बुको मात्र हुनेछ न त राईको मात्र त्यो बिश्व भरिका किराँत हरुको हुनेछ ।

बिश्व धर्महरुको बिचमा अति नै थोरै जनसँख्या हामि किराँति हरु नेपालको नै जनसंख्याको हिसाबमा पनि एक मुठि हामि किराँत हरु साँढे एक प्रतिसत लिम्बु र साँढे दुई प्रतिसत जस्तो राई हरु लगायत थोरै सुनुवार र याखा छौं अझ पनि हामि मिलेर आफ्नो किराँत पहिचान बनाउनको सट्टामा राई लिम्बु भन्दै आफ्नो घमण्ड नछाड्नु हो भने हामि किराँत भन्नुको कुनै अर्थ छैन । किन कि हामि राई लिम्बु भन्ने प्रश्नको जवाफ अलिबेर रहन सक्ला तर किराँत के हो भन्ने प्रश्नको जवाफ नै हामिमा छैन अब किन हामि किराँत भनिएर आफ्नो बद्नाम गराउने कि यस्तै छरपष्ट भाषा भएको हराउन लागेको छरपष्ट सँस्कृति भएको धर्मशाष्त्र बिहिन् एक आपसमा सदभाब नभएको हरुलाई नै किराँत भनिन्छ एक मुष्ट भएर सँगठित हुन सकिएन भने हामि किराँति हरुको भबिस्या छैन । त्यति ठुला र ब्याबस्थि धर्महरुको प्रतिश्पर्धा धर्ममा अतिक्रमण आदि कुरा हरुले हाम्रो अब्याबस्थित किराँत समाज अष्तित्व नष्ट पार्न कति पनि बेर लाग्दैन । शहरी करण पश्चिमा सभ्याताको तिब्र फैलिने क्रम आधुनिकि करणको बिकृति आदि कुरा हरुले किराँत अष्तित्व लाई खोज्दा पनि नभेटिने अबस्थामा पुर् याउन कत्ति बेर लाग्द
निहु खोज्ने अनेक बाहाना बाजी हरु भटिन्छन् खोज्दै जाने हो भने । शहनसिल र धोर्यवान हामि किराँत हरु किन उग्र हुदैछौं यति सम्म कि आफु आफुमा नै पनि स्वर्थ खोज्न थाली सक्यौं आफ्नो बिनाश आफैं गर्नु पक्कै मुर्खता हो पहिला आफुलाई सभ्या सचेत बनाउदै एकतामय परिबेशको निर्माण गरौं आपशि सदभाब लाई बढाउदै किराँत एकता लाई मज्बुत बनाउ अनि त यहाँ खुकुरी बम् बन्दुक आबास्याकता नै हुँदैन हतियार त दुर्बल र डरछेरुवा हरुले मात्र बोक्छन् हामि जस्ता बिर र शाहत्यसै पनि यति सानो नेपाल छ बिश्वको नक्शामा हेरौं त एक पटक त्यास माथि यतिको गरिब छ हाम्रो देश । हामि किराँति हरुको त ठुलो दिल हुन्छौं लिम्बुवान खम्बुवान होईन सम्भब भए एउटै किराँत राज्यको निर्माण गर्ने नत्र सिङगो देश नेपाल नै काफी छ हामिलाई । तर हामि किराँती हरु एक जुट हुन भने ढिलाई गर्न हुन्न किन कि हामिले हाम्रो पहिचान बनाउनु छ । हाम्रो अष्तित्वलाई बचाउनु छ । राई लिम्बु होईन आजै बाट अहिलेनै हामि किराँत एकताको यात्रामा जुट्नु पर्छ । यदि हामि किराँत हौं भने किराँत सँस्कार खोज्नुको साथै किराँत धर्मशाष्त्र लेख्ने जमर्को गर्नु पर्छ नत्र आफु आफुनै खोज्नु हो भने यलम्बर र किराँत सँस्कार किराँत धर्मशाष्त्र लाई बिर्शेर आफ्नै आफ्नै राई सँस्कार र लिम्बु सँस्कार लाई मात्र पछ्याउनु पर्छ । तर यहाँ राईमा पनि बाहिङ चाम्लिङ बान्तवा आफ्नै आफ्नै खोज्ने सँस्कार को बिकाश भएको छ त्यासैले सब कुरालाई भुलेर अब किराँत हौं भन्ने आफ्नो किराँत सँस्कार अष्तित्व खोज्नु पर्छ । के हो त किराँत कस्तो हुन्छ किराँत सँस्कार यस्को जबाफ हामि सँग हुन पर्छ । नत्र हामि किराँत हौं भनेर गर्ब साथ भन्न लाज मर्दो हुनेछ । हामि किराँत होईनौं भनेर हामि राई लिम्बु हो भन्दा हुन्छ
लत हाम्रा किराँत पुर्खा हरुको आसिर्बाद रहि रहोस हामि किराँत हरुमा अनि मेलमिलापको कुरा को साथै आफ्नो पहिचानको को लागी एकरुपता आवस । राई ईतिहाँस होइन लिम्बु ईतिहाँस होईन किराँत ईतिहाँस चाहनु पर्छ ।
जय किराँत ।

राज राई किराँत
बिगटार- ४ सुर्के आखलढुङगा
हाल युएई शार्जाह





Comments

raj rai kirant | | raj_rai920@yahoo.com, ....kirantsansar.blogspot.com - 2010-02-15
bisow bhari chhariyera raheka kirant haru, bhutan, barma, ra malasiya tiraka sthai nagarik kirant harule samet hami kirant hou bhanne kura ko batabaran banaunu parchha, yes kurama nepal bhitraka kirant akata badda hunai parchha yedi kirant thanchhou bhane .


s limbu | | shera, - 2010-02-15



sirupate yanbba | | , dc nepal - 2010-02-15
सेवारो संपूर्णपाठकबर्ग तथा किरात समुदायमा राजराईजीको लेख आंशिकरुपमा सान्दर्विक छ/तर वहा लाइ लिम्बुवानको इतिहासबारे ज्ञान कमी छ/लिम्बुहरुको बस्ती भयको स्थानमा सबै जातजाती को आदरसत्कार हुन्छा/राइ,याखा,सुनुवार,देवान सबैसंग बेहेवारी लगातार चली आयको छ/लिम्बू भाषामा तपाईं भन्ने सब्द मात्र हुन्छा/ लिम्बूहरुको भाषा प्राय सबैको मिल्छा/ लिम्बुवानको मूल मुद्दा भनेको राजा पृथ्बीनारायण साहले गरेको संधि, समझौता,ताम्रपत्र आदि को ऐतिहासिक दस्तावेज हो/यही प्रमाणलाइ आधार मानेर लिम्बुवान अधिकार खोज्दै छन/आउनुहोस लिम्बुवानमा यहाँहरुलाइ स्वागत छ/हातमा हात मिलायर देशको बिकाश गरौ/जय किरात!!! जय नेपाली!!!


s limbu | | shera5158@yahoo.com, - 2010-02-15
ek damai ramro bichar ho raj rai ji. ma 100% sahamati janauna chahanchhu. ab hami kirati haru ek hun ekdam jaruri chha tyasai le limbuwan ko yakthungchu lung, rai haru ko khambu samaj sewa, yakkha samaj sewa ra sunuwar samaj sewa ka sabai padadhikari haru lai ma ke anurodha garna chahanchhu bhane ab tapai haru le hami ek kirati haun bhanne soch banai euta brihat bhela ayojana garera ek arkama sahamati ra samarthan jutai 4 watai sangh sanstha haru ko samayojan ek kirati sangha banaun ati abasyak chha ra jati pani nepal ka sabai rai, limbu, yakkha, sunuwar sabai ekbadda bhayema kirati haruko bhalo hunchha bhanne ma dridha biswash rakhdchhu. jay kirat.


se-ta-ma-gu=ra-li | | mongooid@yahoo.com, - 2010-02-15
raj rai ko lekh yak dam ramro chha,ab rai/limbu haru le kirat dharma sastra lekhdai aphno aphno jat sasakar haru lai pani develop gardai samagra ma nepal ka ahindu mongoloid haru yak jut hunu parne abstha chha adi hami kirat,rai,limbu ,gurung,magar, tamanga, sherapa, lagayet sampurna indigenious coomunities le aphno pahichan aphno saskar lai bachauna chahane ho bhane ab hate malo gare ra agadi badnai parchha, mongoloid haru ko abha ko bato bhane ko bon/bonpo religion nature lai pray garne sansar ko sabai bhanda purano dharma ani (one of the oldest civilaisation) asaibhitra kirat sathai pitripuja,bhumipuja, sampurna indigenious communities le atmasath garnu parne ani buddhism sathai asianism(mongoloid)hudai peace ani harmonious society ko develop ma lagna parne dekhinchha,natra bhane hami nepali rai,limbu,gurung magar,tamang jasta mongoloid asian haru matra haina world ko asian-mongoloid haru le aphno pahichan gumaune chhan,belai ma hami le sochnu parne chha natra bholika hamro generation le hami lai dhikarne chhan,sabai mongoloid haru le bujhnu parne ke chha bhane hami hindu hainau,hami lai hindu king,hindu goverment,hindu policies and hindu education system lagayet hindu dharma culture le aja differents mentality banai diye ko chha asto mentality lai hami le change garnu parne hunchha ,hami ma ajhai pani hindu hau bhanne garba chha tyo murkhata bahek aru kehi haina sathai abasar ra sojha sidha lai jhukkayera christian muslim banaune kram pani chhan asko hami le belai ma niraskar garnu parchha,sansar ma harek jat,dharma,saskar, sabai ma ramro ra naramro kura chha,christian hudaima hami super human being hune haina,america,europe ma pani,hatya,hinsa,addiction,rape dukhi garib sabai chhan,nepal ka sojha manish haru lai christian bhayo bhane asto ra testo hunchha bhanera dhatne haru aparadhi haru hun,manchhe haru lai bibhinna lov lalchha ma lagayera dharma change garaunu bhaneko un ko jatibhed,rangabhedh birodh pani chha ra tyo garne manchhe haru le aru dharma saskar lai respect nagare ko bhanera pani bujhna sakinchha,so,hami jo hau tehi rau,aphno jat-dharma ma gaurab garau,respect garau aru lai ani aru bat pani tehi asa garau,aphno dharma,saskar lai bachau,aphu,kirat,mongoloid,indigenious-asian mongoloid bhaye ko ma gaurav garau. dhanyabadh...


raj rai sangam now from dubai | | raj_rai920@yahoo.com, - 2010-02-15
राज राई सेवारो सम्पुर्ण किराँत हरुमा । कमेन्टको लागी धन्याबाद सबै मेरा पाठक हरुलाई, बिशेष सिरुपाते यान्ब्बा को कमेन्ट सहि हो, मलाई लिम्बुवानको ईतिहाँस थाहा छैन, र खम्बुवानको पनि थाहा छैन । किन कि थाहा हुन आवास्याक पनि ठान्दिन म, मात्र किराँत ईतिहाँस थाहा छ मलाई तपाँईको समाजमा सबै सँग बिहेवारी चल्ला त्यो राम्रो र खुशिको कुरा हो तर सबै किराँत समाज तँपाईको जस्तै चेतनसिल छैनन् । लिम्बुवान, खम्बुवान अनि माझ किराँत पल्लो किराँत भन्ने शब्द सँगै लिम्बु सँग बिहे गर्न हुन्न, सुनुवार सँग बिहेवारी गर्न हुन्न भन्ने कुरा लाई पनि उत्पती गराईएको छ यहाँ तँपाँईको लिम्बुसमाज लाई मात्र फोकस दिएर लेखेको होईन यो लेख, सिङगो किराँत लाई समेटेर लेखेको हो, हाम्रो राई समाज मा छ यो कुरा कतै कतै लिम्बु, सुनुवार सँग बिहे गर्न हुन्न भन्ने कुरा । नबुझ्ने किराँत हरुलाई बुझाउन तँपाई जस्ता सक्षम किराँत युबाको आवास्याकता छ आज । तँपाईको पुर्खाहरुले संघर्ष गरेर किराँत को नाम अमर पारे यसमा म पनि त गर्ब गर्छु उहाँ हरु मेरो पनि त पुर्खा हो नि, के मलाई चाँही अलग ठान्नु हुन्छ र ? किराँत लाई टुक्राउनको लागी लिम्बुवान खम्बुवान बनाएको कुरालाई बिर्सन त हुन्न नि । त्यासो त लिम्बु अझै पनि टुक्रिएर जान सक्छ पछि नेम्वाङ, सुब्बा, योङहाङ अलग अलग हुन जान्छ त्यो तँपाईलाई मान्या हुन्न नै त्यस्तै राईमा पनि बाहिङ, चाम्लिङ बान्तावा अलग अलग पहिचान मा जान सक्लान जस्तो अहिले राई लिम्बु जस्तै, तर त्यो खुशिको कुरा होईन । किराँत हरुले आफ्ना आफ्ना ठाँउमा धेर थोर संघर्ष गरे नै तर मैले धेर गरें भन्दैमा आफ्नो भाग अलग अलग खोज्नु हामि जस्तो ठुलो र महान मन भएका किराँत हरुलाई सुहाउदैन । त्यासैले लिम्बु हरुले पृथ्बिनारायण शाहाको कुरा लाई जोडेर जाल साझी बाट हराईएको कुरालाई उठाउदै अन्या किराँत हरुलाई भुल्न खोज्नु हुन्न त्यास्तै राई हरुको पनि त आफ्नै कथा ब्याथा होलान ति कुरा लाई लिएर अन्या किराँत लाई अलग सोच्न पक्कै राम्रो होईन त्यासैले हामिले किराँत अष्तित्व चाहन्छौं भने किराँत एक हुनु मात्र बिकल्प हो । हो मलाई यो चाहि स्पस्ट नै थाहा छ । अब लिम्बुवान खम्बुवान पाएर नै आफ्नो जित ठान्छन भने, आफ्नो गुमेको कुरा हरु पाएको ठानेर खुशि हुन सक्छन र आफ्नो किराँत अष्तित्व बचाउन खोज्छन भने त्यो मुर्खता मात्र हुनेछ त्यस्ले हामि किराँतको कहिल्यै भलो हुने छैन । जय किराँत


| | arsampang@ymail.com, dcnepal - 2010-02-15
raj g , huna ta ahile hamro desko sampurna- sasakiya,jatiya, chhetriya, aarthik-samagik isthithi nai yo halat ma 6.tai nikash khojne kram jari nai 6,yes ma hami sabai aasabadi hunu par6. ra aaja yo tapain ko bichar ma mero pani sahamati.yesto barema malai dherai gyan ta chhaina,baru sambhab vayesamma tapaile yesto bichar ra kuraharu lai sabaitira puraunuhos, hamro tyo bivinna sastha- yayokha,chhuma,chumlung aadi sammandhit thauharuma yo kura pugnu jaruri 6 jasto malai lagchha. tapain ko lekh padera ma aavari chhu.


tbkulung (kirati) kabul. - 2010-02-15
raj rai jee sewa, tapain ko lekh attinai uttam lagyo yo kura haami sabai kirati samudaya le rai, limbu, nabhanera haami sabai eautai kirati haun bhanne bujhnu jaruri laagyo ra yesto kissim ko gyanbardak kura puna dhohoryauna anurodh gardaachhu jai kirati...tbwalakham


raj rai kirant | | raj_rai920@yahoo.com, - 2010-02-16
sanskar ra sanskriti lai rajniti bata tadha rakhnu parchha jaya kirant


akash | | but.ur@hotmail.com, - 2010-02-16
why people are try to escape from truth? just seek truth. we r all human being. learn and share how to civilized each other. how can we serve each other? one nation under one god. just serve the truth. don't let to rule by devil. preach the truth. other wise ...please forgive me lord


p.rai | | rai545@yahoo.com, - 2010-02-16
raj jee yo alik man parena malai chai yeso garnu parcha uso garnu parcha bhannu bhanda kirant sanskar k ho bhanne barema lekh lekhaun na plz malai lagcha tapai lai pani tha chaina hola so yes barema study garnus ani lekh lekhda ramro hola ra k ho bhanne barema janera aru lai janakari dina ramro hola ki ani ma pani kirant ko santan nai ho ra malai lagcha hami sabai nepali haru haun tehi kafi chaina ra? aru k chahiyo ra baru sakincha bhane nepal lai bchaune tira lagaun na yo jatiya kura liyera kina basne jatiya kura garnu huncha bhane nepal ma t k sansar ma jamma 2 jaat chan tyo ho naari ra purus haina ra thanx raj jee bhul bhaye maf garnu hola


raj rai kirant | | raj_rai920@yahoo.com, - 2010-02-17
पि राई ज्यु कमेन्ट को लागी धन्याबाद, नेपाल बचाउन त खै प्रचण्ड बाबुराम जस्ता मान्छे तातिएर त भएन । तँपाईको कुरा सहि हो । बिश्वमा मान्छे २ जात मात्र हो त्यो त मुखले भन्ने मात्र हो, नत्र मान्छे किन आफुलाई मुस्लिम भन्छ, ख्रिष्टियन भन्छ, हिन्दु भन्छ, त्यास्तै किराँत पनि त एउटा हो, मेरो भनाई यो हो कि हामि किराँत चाँही किन छरपस्टिएर बस्नु ? अरुले चाहिं आफ्नो संस्कारको प्रचार प्रसार बिश्व भरी गरेर आफ्नो अष्तित्व फैलाउन हुने तर मैले हामि आफ्नो सँस्कार सँस्कृति खोज्न एक हुनु पर्छ भन्दा गल्ति पक्कै होला जस्तो लाग्दैन । बिश्वको टेन्सन लिएर हामि जस्ता ले केहि गर्न सक्दैनौ । आफुले जति सक्ने सम्भाबना छ त्याति मात्र गर्ने हो मान्छेले । जात जातीमा स्वर्थको कुरा होईन यहाँ आफ्नो ईतिहाँस, पहिचान सँस्कार सँस्कृति लाई बचाउन हुन्न भन्ने मान्छे कोहि होला र बिश्वमा ? हो मलाई किराँत भित्रको पनि राई भित्रको पनि बाहिङ भित्रको पनि हजुपाछा को चाँहि सँस्कार थाहा छ अलि अहिले सम्म मेरो सँस्कार त्याहि हो, तर म चाहन्छु किराँत सँस्कार को खोजी गरौं भन्ने । किराँतहरुमा एउटा अनुरोध जस्तो हो किन कि अहिले मैले सकेको यति नै हो किराँत सँस्कार थाहा होला हामिमा तर त्यो कुरालाई सबैले छल फलमा ल्याएर सबै किराँत हरु अगाडि बड्न पो ठिक होत, आफु आफु हिडेर त नेपाल बचाउन झन गारो हुन्छ नि । मलाई राजनिति मन पर्दैन, मात्र सँस्कार सँस्कृतिको सवालमा लेखेको हो । सँस्कार र सँस्कृति राजनिति बाट सधै अलग हुन्छ । जय किराँत


dilip | | , who are kiratis - 2010-02-17
title: nepal's history never told on jan. 17th, by: diliprai kiratas-mongloid in race first appear in the yajur veda (shukla ....16; krisha iii.4,12,1), and in the atharva veda (x.4,14), 1500 b.c – 1000 b.c the term “nepal” is first found in ‘atharva parishista’ (4th century b.c.) derived from a tibetan word “nebal.” suniti kumar chatterji, the chairman of the asiatic society and a professor at the calcutta university in india, has verified this historical fact. in the tibetan language nebal means “a house of wool”. the term “kirat desh”or kirat country is found in the earlier documents such as veda and other ancient hindu texts. the kirat desh extended from himachal pradesh, in northwest india, nepal (central) to tripura (east) and all the way to chittagong in the south as mentioned in veda and other ancient hindu texts. today kirat people live in nepal, sikkim, ...am, bhutan and burma. interestingly there are still find mon khmer kirat ethnic group in himachal pradesh. you can google ” mon khmer kirat” and you know what i am talking about. this site gives information about kiratas civilization in the himalayas. ....tripura.org.in secondly the sanskrit meaning of kirata in the first place is indigenous with phrase “kiram atati bhramati yah” meaning one wandering over the forests and mountains. therefore the indigenous nationality of nepal are kiratas. g.p singh had already identified the newaris, gurungs, magars and lepchas as kiratas beside the usual rai & limbu. he even stated that the thadus or tharus occupying the tarai region from nepal and eastern rohilkhanda along the frontiers of oudh to gorakhpur are supposed to be identical with the kiratas.(the kiratas in ancient india, 1990) dor bahadur bista through linguistic had identified that kiratas are all the indo-mongoloid group. he wrote that the kirat descendants include all indo-mongolian people speaking various tibeto-burmese dialects as their mother tongue, the principal of which are the rai, limbu, yakkha, sunuwar, jirel, hayu, gurung, magar, thakali,tamang, thami and chepang in the hills, and the tharu, danuwar, bote majhi, dhimal, meche, koche in the plains. he also cited that the earliest newar of kathmandu are also thought to belong to this group.(fatalism and development, 1991) this shows that adivasi janajatis (indigenous nationalities) of nepal are kiratis thereby solving the issue of unity, not ethnic, division. about nepal: keith dowman in his work “power places of kathmandu” said legend written down in the newar chronicles records dynasties of pre-historical, pastoral kings history and most importantly provided by archeological evidence of urban settlements, begins only with of the mongoloid, kirata people, who ruled the valley two thousand years ago and formed the matrix of the valley race. the kiratas were conquered by southern, aryan, invaders, called the licchavis, in the fourth century. with the establishment of a stable licchavi dynasty, the kathmandu valley entered the mainstream of cl...ical indian culture with a sophisticated urban society. the brahmin priests who accompanied the licchavis accelerated the process of “sanskritization”, which brought the mongoloid people into the indian fold. anil chitrakar in his article yalambar: king of the kirants writes, legend has it that yalambar was the first king of the kirant dynasty to rule nepal. people also believe that the newar name of patan yala is actually named after this king, who is worshipped as akash bhairav. near the patan durbar square, one can see the archeological site of what is believed to be the remains of this kiranti kings palace. we have so little information on the kirant dynasty, yet there are numerous legends and tips that lead us to the kiranti everywhere. it seems that numerous rituals, festivals, icons and names of places that we see in the kathmandu valley are from the kirant period. there is a neighborhood in the northern part of patan city known as chyasal. it is said that here, 800 (chyasa in newari is 800) kiranti warriors fell to the invading lichhavis. according to sudarshan raj tiwari (temples of the nepal valley, 2009) the bal kumari mandir of chyagal, patan, was originally a kiranti temple. apparently, there are many temples around patan that date back to kiranti times and are rectan...r in shape. they usually house bhairav and bhimsen, as well as bal-kumari ajima and other mother goddesses which the kirants worshipped. they are said to have been renovated during the malla times. tiwari claims they are obviously designs from the kirat domain. there is further evidence that these are of kiranti origin as mary s. slusser has written: there are two sites in patan where the kiranti maintain t...tional ties. one of these, the siddhalaxmi temple near tyagal-tol attracts certain kiranti families for the annual worship of their clan god, the kuldevata (degu devali). the other site, tikhel, southwest of the old city proper, kirants recently restored a shrine in deference to their t...tion that a kirata temple once stood here. even more intriguing than the legendary ...ociation of the kirata with patan is modern custom that provide a link with the kirati of eastern nepal, a people who are perhaps kirata descendants. slusser adds: what, if not some ancient ...ociation, should bring modern kirantis of distant and inaccessible eastern nepal to a particular temple site in patan, or induce them to foregather. (nepal mandala pp 96-97). one shocking conclusion that tiwari comes to in his book is his belief that the jyapus are the descendants of the ancient kirants of kathmandu valley. he states pottery as a t...tional trade among newars has remained the purview of the prajapati, the awale and the kumah, all of whom are believed to have kirat origins. the kirants are said to have settled in many different locations around the valley besides gokarna and patan. there is much evidence of their residence in thankot and hadigaon (originally andipringga in kiranti just as pharping was called phalapringga and khopa now bhaktapur was khopringga). tiwari states here, at dabal, the pole is raised in honour of the goddess of andipringga. it is an obviously kirat new years announcement and honours both the king and the tutelary goddess, albeit in different places. the tutelary god bhairav with his face mask, similar to that of bhuteshwor bhairav is believed to be a representation of the kirat king and is also seen in various other places in kathmandu valley speculated to be kirat seats of power or a palace. the similarity in place names of tistung-palung-chitlang to the south of chandragiri hills, now inhabited by the hale and gwa caste groups of newars, and chepang area, as well as the linguistic relations between the chepangs, newars and kirats indicate they could have common ancestry and could be descendents of the nagas. the newar name for patan, yala, is believed to originate from the kirat king yellung or yalambara, the alleged founder of the dynasty and the city. chyasal-tol is believed to commemorate the 800 kiratas slain in battle with the lichchavis (tiwari, 2001). so relearn your nepal’s history dude. face the facts. kiratas history is never taught in nepal school because the government had always been a indo-aryan after the modern nepal was founded in 1769 ad. 1. lack of kirat knowledge 2. just wanted kirat history to be forgotten with times. but kirat history in nepal was the most important cause kirat pave way for development of nepal.as mentioned by the scholars above, taxation’s, city planning, layouts were started by the kirats. some of the city like patan were built by kirats. later lichhavis from the south after defeating kirats only built from whatever kirats had left. the vishnu purana(an ancient hindu texts) mentioned that the chatur-varna or four cl... social system was absent in kirat desh or land of kirat in the east and the yavanas(greek) and kambojas(iranian), etc. in the west. again dor bahadur bista in his work “fatalism and development” mentioned that kirat society did not have any caste system. he even describe in his book on how the ruling brahmins and chtteris tried to divide rai-limbu into caste system.bista wrote “even after the unification of nepal the kirat people still maintain the practice of casteless society.” in an attempt to induce the caste system among the kirat group, in the coronation ceremony of his majesty, king birendra, in 1975, a *limbu was nominated as a shudra, and a shrestha as a vaishya. subsequently, some priests initiated four boys from rais into chettri status in total cont...ction with the earlier act of treating limbu. these are some typical examples of expedient behavior by the ruling cl... to divide the kirat group and bringing them into caste system.” (*gurung was nominated in the coronation of king mahendra) according to the work “nepali rajniti ma adhekhai sachai”(hidden facts in nepalese politics) by gopal gurung,many of the original kirat religion “mundhum” was banned during the hindu rana government and all sort of kiranti documents were burned and destroy which the office used to call jatiya nasta bivag. do you have any idea about this? after the founding of modern nepal by p.n shah, the four indo-mongloid group namely magar, gurung, rai and limbu or magurali communities were never given equal opportunities by tagadhari (thread-wearing) or vedic aryan government. since the tagadhari group could not enslave magurali communities, they send men from magurali to join british army as gurkhas, for obvious reason. with this the so called vedic aryan knew that they had absolute 100% in governing nepal. in return the british government paid the nepal government for every gurkha enlisted. but tamang, another indo-mongloid ethnic group were not allowed to join the british army because the tagadhari government wanted them to become porter in nepal to do menial job. all this is recorded down in muluki ain (national code of nepal) of 1854 set by j.b rana. according to this muluki ain (national code of nepal), the four indo-mongoloid group magar, gurung, rai and limbu were cl...ified under “namasine(unslavable) matawalis (liquor drinkers)”.the same code prevented tamangs(indo-mongoloid) ethnic group from joining british-india army and any government jobs in nepal, except as pipa (porter) in pipa goswara office in singha durbar in kathmandu. you can read this and more discrimination against the indigenous people in nepal in article “nepal: forms and origins of discrimination” by krishna b. bhattachan. some facts! govinda bahadur tumbahang in his work (endangered species) wrote ” the present district solukhumbu is the corrupt form of sorakhambu, a nepali term which means ’sixteen khambus’. it suggests that there are sixteen major groups of the khambu community, but their identities are still unclear. khambu is also called rai, which many think is a title conferred upon them by the shah kings. it has many sub-communities that speak distinct languages.” and many places in nepal have tibeto-burmese origin like palpa, sanepa, banepa, dilpa, jhapa, bajang, dang, libang, kerung, morang, syangja etc, despite names have gradually been hindunised. [the kathmandu post, friday april 3, 2009] kirateshwor mahadev in mahabharat, who is believed to be a disguised form of shivaji, does not wear sacred thread, is considered as a karati deity and worship by kirati people. so my friend this is the truth and reality of kirat people in nepal. these are some of the history of nepal never told because for past 200+ years since the founding of modern nepal, the government had always been an indo-aryan people who are hindus. these people had suppressed indigenous kirat culture and religion. nepal first king yalambar fought in the mahabharata war where he was protecting nepal’s sovereignty. if yalambar haven’t fought in the mahabharata war, nepal wouldn’t have existed today. nepal would have become part of greater india. it is therefore a great way to remember him by observing “yalambar day” nepalese in uk has already started observing yalambar day from this year. nepal need to start observing “yalambar day” soon. buddhism: 563 b.c. prince siddhartha gautam (lord buddha) born in lumbini. he came to kathmandu during the rule of the 7th kirati ruler, king jitedasti. ....nepalelectionportal.org during the rule of the 14th kirat king sthunko, the indian emperor ashok came to the kathmandu valley with his daughter, princess charumati. during his stay in the valley, he had four stupas built in four directions and one in the centre of patan. en.wikipedia.org forward this to your friends, my friend. we need to correct all the wrongs that has been written in the context of nepali history if nepal is to progress. many of these history are never taught in nepalese school and those that are taught are ficious by nature. we need to be truth about ourselves if nepal is to go forward.

किरात राइ यायोक्खा हङकङको आयोजनामा यलम्बर नाइट-तेस्रो

खम्बुवान कि किरात प्रदेस - किन्दर राई

यो लेख तयार गर्दागर्दै संविधानसभा राज्य पुनस्रंरचना तथा राज्यशक्तिको बाँडफाँड समितिले १४ प्रेदशसहितको संघिय नेपालको स्वरुप पारित गरेकोछ । जसमा लिम्बुवान र किरात प्रदेश किटान भइ सकेकोछ । एकीकृत नेकपा माओवादी र एमाले सभासदहरुको एकमत भएर १० जातीय नाम सहितका १४ प्रदेश बहुमतको आधारमा पारित भएका हुन् । संबिधानसभाले यसलाई पुर्णरुप दिन अझै बाँकि रहेको अवस्थामा यस लेखको औचित्य रहनेहुनाले यसलाई प्रकाशन गरिएकोछ ।

खम्बुवान कि किरात प्रदेश

किन्दर राई

पृष्टभूमीः
नेपाल संघीय गणतन्त्रमा जाने निश्चित प्रायः भएको हालको सन्दर्भमा पूर्वी नेपालको किरात जातिहरुमा पनि आफ्नो संघीयताको संरचनाको बारेमा सामान्य बहसदेखि सशक्त आन्दोलनका कुराहरुसम्म चलिरहेको छ । सबैले जानिरहेको तथ्यलाई हेर्ने हो भने पूर्वी नेपालको लिम्बु राई सुनुवार र याक्खालाई नै किरात भनिन्छ । इतिहासका अनुमानका हरफ र विभिन्न विद्धानहरुको हवाला दिएर कतिपयले मोरङ्गका धिमालदेखि लिएर अन्य भित्री मधेशको दनुवार हुँदै पश्चिमका मगर गुरुङ्गसम्म किरात हुन् भनिएको पाइन्छ । तर यहाँ भने इतिहासका पानाहरुको सहायताविना स्पष्टसँग भएको तथ्यलाई मात्र लिने हो भने यी राई लिम्बु सुनुवार र याक्खाहरुलाई नै किरात भनिन्छ । भाषा र संस्कृतिमा विभिन्नता वा थोर बहुत समानता भएपनि स्वजातिको रुपमा वैवाहिक सम्बन्ध कायम भइरहेको अवस्था रहेकोले यी जातिहरु सामाजिकरुपमा पनि पारिवारिक एकताको शुत्रमा बाँधिएका छन् । त्यसमा पनि कतिपय याक्खाहरुलाई त राई नै भनिने र लेखिने गरेको पनि पाइन्छ ।

सत्तामा रहॆका केही मुल पार्टीहरुले नै संघीयताको बारेमा नकारात्मक सोच राख्दाराख्दै पनि जातीयता भौगोलिकता ऐतिहाँसिकता र भाषिक आधारमा संघीयतामा जाने बढी से बढी सम्भावना रहेको छ । यस्तो अवस्थामा किरात जातिहरुभित्र पनि यसको बहस चल्नु स्वाभाविक हुन आउँछ । साँच्चै भन्ने हो भने हालसम्म संघीय संरचना र यसको सुनिश्चितताको लागि सबैभन्दा धेरै बहसदेखि आन्दोलनसम्म भइरहेको क्षेत्र पूर्वी नेपालको किरात क्षेत्र पनि एक हो भन्दा अत्युक्ती नहोला ।

किरात एउटा ऐतिहासिक शब्दः

किरात शब्द महाभारतकालीन समयबाट चिरपरिचित हुंँदै आएको शब्द हो । नेपालमा लिच्छवीकालभन्दा अगाडि करिब २५ सय वर्ष राज्य गरेको जातिहरु किरात जातिहरु हुन् । एउटा ऐतिहासिक जातिको ऐतिहासिक शब्द हो किरात । नेपालको सामान्य इतिहास अध्ययन गर्ने जो कोही पनि किरात भन्ने शब्दसँग परिचित छन् र नेपालको पूर्वी पहाडका यी राई लिम्बु सुनुवार र याक्खाहरु नै यी किरात राजा यलम्बरका सन्तान हुन भन्ने समेत बुझेका छन् ।

यसर्थ जातीयताको आधारमा संघीय राज्यको स्थापना भएमा यी जातिहरुको बसाइ पनि आसन्न स्थानमा रहेकोले एउटै किरात प्रदेश माग्नु पर्दो हो भन्ने लाग्नु स्वाभाविक हो । भौगोलिक र जातीयताको यस धरातलमा रहेर किरात राई यायोक्खाले यसको तेश्रो राष्ट्रिय सम्मेलनदेखि किरात स्वायत्त प्रदेश राज्य को अवधारणा स्पष्टरुपमा अघि सारेको छ । रामेछापको केही भाग ओखलढुङ्गा उदयपुरको केही भाग खोटाङ्ग सोलुखुम्बु भोजपुर संखुवासभा धनकुटा पाँचथर ताप्लेजुङ्ग तेह्रथुम इलाम र सुनसरी र मोरङ्गका केही भागलाई समेटेर किरात प्रदेश राज्यको भूभागको प्रस्ताव गरेको छ । थारु राजबंशि र यादवहरुको बाहूल्य भएको तराईका भुभागहरुमा किरात राई यायोख्खाले दावी गर्नुपर्ने कुनै आवस्यकता देखेको छैन र दावी गर्नु उचित पनि होइन । यो राज्य वा प्रदेशभित्र जनसंख्या र भूभागको आधारमा विभिन्न स्वायत्त उपप्रदेशहरु तथा स्वायत्त जिल्लाहरुको अवधारणा पनि ल्याएको छ । जस्तो किरात राईहरुको बाहुल्य भएको क्षेत्रमा खम्बुवान स्वायत्त उपप्रदेश लिम्बुहरु बाहुल्य भएको क्षेत्रमा लिम्बुवान स्वायत्त उपप्रदेश सुनवारहरु बाहुल्य भएको क्षेत्रमा कोइचवान स्वायत्त जिल्ला र याक्खाहरु रहेको क्षेत्रमा याक्खा स्वायत्त जिल्ला रहने व्यवस्था गरेको छ । त्यसैगरि यसभित्र रहेका अन्य जातिहरु जस्तो शेर्पा क्षेत्रीहरुको बाहुल्य भएको क्षेत्रहरुमा उनीहरुको स्वायत्त उपप्रदेश वा जिल्ला पनि रहने कुराको प्रस्ताव गरेको छ ।

यसरी धेरै थरिका किरातहरु सम्मिलित एउटा प्रदेश वा राज्य हुने भएकोले यसको कार्यकारी प्रमुख मुख्यमन्त्री वा संविधानले व्यवस्था गरेको पदमा यी माथि उल्लेखित किरातहरुले पालैपालो रहने व्यवस्था उल्लेख गरिएको छ ।

ऐतिहासिकता अंगाल्दै लिम्बुवानः

माथि नै भनियो कि हामीहरुमध्ये धेरैलाई लाग्नसक्छ जातीयताको आधारमा संघीय राज्य भएमा किरात भनेर चिनिएका चारै थरिका किरातहरु एउटै राज्यमा आउने छन् र एउटै किरात प्रदेश वा राज्य बन्ने छ । तर किरात जातिहरुमध्ये दोश्रो ठूलो जनसंख्या भएको लिम्बु जातिहरुले पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकिकरण गर्दाको अवस्थालाई आधार मानेर छुट्टै लिम्बुवान राज्यको माग गरिरहेका छन् । पृथ्वी नारायण शाह वा उसको सन्ततिले नेपाल एकिकरण गर्दा तत्कालीन लिम्बुवान राज्यलाई हराउन नसकी जालसाँझी गरेर हराइएको र अन्त्यमा जे जसरी हराइएको वा सम्झौता भएको भएपनि लिम्बुवानभित्र भूमिमाथिको अग्राधिकारी लिम्बुहरु नै रहने भनेर लालमोहर गरिदिएको तर त्यो अधिकारहरु पनि बिस्तारै बिस्तारै भूमिसुधारको नाममा खोसिएको भन्ने तथ्यको आधारमा हाल लिम्बुवान राज्य छुट्टै रुपमा हुनुपर्छ भनेर लागिरहेका छन् । यसको लागि दर्जनांैको संख्यामा लिम्बुवानवादी पार्टी तथा संगठनहरु कि्रयाशील छन् । केही लिम्बुवानवादी पार्टी संगठनहरु यतिसम्म उग्र स्वभावका छन् कि हालका नेपाल सरकारलाई आफ्नो सरकार होइन भनेर लिम्बुवान क्षेत्रमा मन्त्रीहरु पुग्दा छिमेकी देशको मन्त्रीहरु हुन् भन्ने समेत गरेका छन् । यस्ता कट्टर लिम्बुवानवादीहरुको धारणा के छ भने पूर्वााचलका जिल्लाहरुमा जुन जुन जातिहरुको अवस्था जेजस्तो भए पनि पृथ्वीनारायण शाहकालीन अवस्थामा लिम्बुवानको सिमा रेखा जहाँसम्म थियो ऐतिहाँसिकताको आधारमा हाललाई पनि त्यही कायम रहनु पर्दछ । उहाँहरुलाई हराएर नेपाल एकिकरण गर्ने शाह बंशको शासन समाप्त हुने बितिक्कै लिम्बुवान राज्य छुट्टै स्वतन्त्र भएको उहाँहरुको तर्क छ । यस पुरानो सिमाना अनुसार भोजपुरबाहेक पूर्वााचलको दुई अाचलहरु कोशी र मेचीका जम्मा ९ वटा जिल्लाहरु उहाँहरुको सिमाभित्र पर्दछन् । जसमा अरुण नदी पूर्व उत्तरमा चीन दक्षिणमा भारत र मेची नदी पश्चिम यति चार किल्लाभित्रको संखुवासभा धनकुटा तेह्रथुम सुनसरी मोरङ्ग ताप्लेजुङ्ग पाँचथर इलाम र झापा पर्दछन् । नरमदेखि सशस्त्र हतियार नै उठाउन चाहने कट्टर लिम्बुवानवादी पार्टी वा संगठनहरु दर्जनौंको संख्यामा हुनुले भने सामान्य लिम्बुहरुलाई अन्योल बनाएको छ । धेरै टुक्रामा विभाजित भएपनि लिम्बुवान छुट्टै राज्यको मागको कुरामा भने एक मत देखिएको छ । संघियता प्रति उदासिन कांग्रेश समर्थक लिम्बुहरु लिम्बुवान प्रति जेजस्तो धारणा राखेपनि यसको बिरुद्धमा छैनन् । त्यसैगरि एमाले भित्रका लिम्बुहरु लिम्बुवान प्रति सकारात्मक नै छन् र अन्य स्वतन्त्र लिम्बुहरु मिश्रित किसिमका छन् तर लिम्बुवान प्रति प्रतिरोध गर्न चाहँदैनन् । माओवादी समर्थक एक हिस्साको लिम्बुहरु भने सकभर बृहत किरात प्रदेशकै पक्षमा रहेका छन् तर छुट्टै लिम्बुवान हुनु पर्ने कुराको सम्झौतामा आएका छन् । बृहत किरात प्रदेश वा छुट्टै लिम्बुवान राज्यको माग गर्नु उहाँहरुको आत्मा निर्णयको कुरा हो । अन्य किरातहरुले बन्धुत्वको आधारमा बृहत किरात प्रदेशको लागि एक भएर जाउँ भन्नसम्म सकिन्छ ।

अन्य किरातहरुको चाहनाः

किरातहरुमध्ये राई अर्थात खम्बुहरुको साझा सामाजिक संस्था किरात राई यायोक्खाको अवधारणा यस अगाडि नै उल्लेख भइसकेको छ । हामी पहिचान पहिचान भन्दै अतिवादी भएर सानो सानो झुण्डमा टुकि्रएर जाने होइन मध्यमार्गि भएर एउटा ठूलो समूहको आवाज लिएर बृहत किरात प्रदेश वा राज्यको स्थापना गर्नुपर्छ भन्ने अवधारणा सबैभन्दा सन्तुलित धारणा हो । केही ठूला पार्टीहरुले नै जातीयताको आधारमा देशको संघीय संरचना गर्नुहुन्न भनिरहेको अवस्थामा कसैले लिम्बुवान कसैले खम्बुवान कसैले कोइचवान माग्न थालियो भने यो एउटा बृहत किरात प्रदेश मात्र पनि नपाइने अवस्था आउनसक्छ । यसैकारण हो कि हालै सम्पन्न किरात राई यायोक्खाको चौथो महाधिवेशनले बृहत किरात प्रदेश राज्य को प्रस्तावलाई पुनः पारित गरेको छ । किरात राई यायोक्खाले नै किरात राईहरुको राष्ट्रिय स्तरका कलाकारहरुलाई पूर्वााचलको जिल्लाहरुमा सांस्कृतिक अभियान नै चलाएको थियो । भातृत्वको भावले लिम्बुवानवादी मित्रहरुलाई पनि किरात राई यायोक्खाले भनिरहेको छ आउनुहोस् हामी एउटै बृहत किरात प्रदेशको स्थापना गरौं ।

याक्खा र सुनुवारको आधिकांशले बृहत किरात प्रदेशको पक्षमा रहेकाछन् र किरात राई यायोक्खाले अधि सारेको अवधारणा प्रति सहमत हुने देखिएकोछ । किरात भएर यो बृहत किरात स्वायत्त प्रदेशको प्रस्ताव मान्य नहुने कुनै कारण देिखंदैन ।


राई भित्रको खम्बुवानवादीः

राईलाई जनाउने वास्तविक शब्द ूखम्बुू पनि हो । किरात प्रदेशलाई इन्कार गर्दै पूर्वका लिम्बुहरुले छुट्टै लिम्बुवान राज्य मागेजस्तै राईको मात्र छुट्टै राज्यको माग गर्न चाहने राईहरु खम्बुवानवादी हुन् । यस्ता राईहरुको संंख्या ज्यादै कम भएपनि विभिन्न गुट उपगुटमा विभाजित छन् । हुन त उनीहरु आपुूलाई सशस्त्र संघर्ष गरिरहेको राईहरुको प्रतिनिधित्व गर्ने पार्टी ठान्दछन् तर आफैँ सानातिना कुराहरुमा सानासाना आकारहरुमा टुकि्रन्दै गइरहेकापनि छन् । यसले गर्दा उनीहरुले अलि अलि रहेको राईहरुको विश्वास पनि गुमाइरहेका छन् । कुनैपनि जन आधार नभएका यी गुटहरुले चन्दा असुलेर कहिलेकाहीँ प्रहरी चौकीमा बन्दुक खोसेर केही चर्चामा आउने गरेका छन् । भविष्यलाई छाडेर हेर्ने हो भने हालसम्म राई जातिहरुमध्ये खम्बुवानवादीहरुको भरपर्दो र बृहत पार्टी बन्न सकेको छैन । बहुसंख्यक राईहरु बृहत किरात प्रदेश नै चाहन्छन् यस विचारको नेतृत्व किरात राई यायोक्खाले घन्काइरहेको छ । बाँकी एनेकपा माओवादी र नेकपा एमालेसँग भने लिम्बुवानबाहेक बाँकी सबै किरातहरु सम्मिलित किरात प्रदेशको अवधारणा भने मेल खाएको छ ।

गैर राई सहितको खम्बुवानः

केही महिना अगाडि नेकपा एकिकृतका प्रवक्ता तथा एमालेका भूपु सांसद टंक राईले एउटा लेख मार्फत किरात स्वशासित खम्बुवानको प्रस्ताव ल्याउनु भएको छ । लिम्बुबाहेकका अन्य किरातहरुराई सुनुवार र याक्खाको लागि एउटा खम्बुवान राज्य रहनुपर्ने र त्यसमा सुनुवार र याक्खा पनि समेटिनु पर्ने धारणा उहाँको छ । सुनुवार र याक्खाहरुको तुलनामा राईहरुको संख्या धेरै भएकोले ूमनलागे खम्बुवानमा आउन मन नलागे जतासुकै जाउन खम्बुवान मात्रै एक्लै बनाउँलाू भनेर यो अवधारणा ल्याउनु भएको हो वा माओवादी भन्दा फरक हुन चाहनु भएको हो यो धारणा त्यति पाच्य देखिदैन र बृहत किरात प्रदेश वा राज्य भन्दा संकुचित पनि लाग्दछ । हामी राईहरु ज्यादै ठूलो र फराक ९दचयबम० सोचाइकासाथ चलिरहेको बेला यस्ता धारणा हाँस्यस्पद लाग्दछ । उहाँको एउटा तर्क छ ूपूर्वमा लिम्बुहरुले लिम्बुवानको लागि लडिरहेको हुनाले हामीले अब खम्बुवान कै लागि लडनुपर्छ त्यसो भएमा भविष्यमा सम्पूर्ण किरातहरुको एकताको बाटो खुल्ला रहन्छ ।ू त्यो उहाँले सोचेको भविष्यको एकताको सम्भावनाको कुरालाई अहिल्यै नै किरात राई यायोक्खाले उठाइरहेकोमा सहमति जनाउनमाचाहिँ उहाँलाई के कुराले अप्ठ्यारो पारेको छ किन भविष्य भनीरहनुभएको छ जवकी सम्भावनाहरु आजको राजनैतिक अवश्था हो ।

त्यसैगरि एउटा अनलाइन पत्रिकामा एकजना मित्रले एउटा खम्बुवानवादी लेख प्रकाशन गर्नु भएको रहेछ । तर लेखको शिर्षक चाही छू किरातहरुलाई फुटाउने षडयन्त्रू । बृहत किरात प्रदेश वा राज्य शब्द नै छाडेर खम्बुवान भनेर हिड्ने आपुू अनि अरुलाई किरात फुटाउन खोजेको आरोप लगाउने यो कस्तो हाँस्यस्पद नौटंकी हो जबकि लिम्बुवान खम्बुवान कोइचवान र याक्खावान भनेर छुट्टि सकेपछि हाम्रो एकता कहाँ र कसरी रहन्छ भावनात्मक एकता भन्ने कुरा त सबै नेपालीबीच हुनु नै पर्छ नि होइन र

किरात राई यायोक्खा एउटा छुट्टै पार्टी नभएर विभिन्न पार्टीको लेबल लागेकाहरुको समूह जस्तो भएको आरोप उहाँको रहेको छ । किरात राई यायोक्खा निश्चितरुपमा एउटा सामाजिक संस्था हो । के सामाजिक संस्थामा कुनै राजनितिक बिचारधाराको मान्छे बस्न पाइदैन यो अर्को हाँस्यास्पद जिरह हो उहाँको । कि सामाजिक संस्था भनेको अर्कै ग्रहबाट आएर चलाउनु पर्ने कुरा हो हालसम्मको अवस्थालाई हेर्ने हो भने यसले सबै राजनितिक बिचारधारा भएका राईहरुलाई सन्तुलित ढंगले समेटिरहेको छ र हालको राजनैतिक संक्रमणकालीन अवस्थामा सन्तुलित भूमिकाकासाथ अगाडि बढिरहेको छ । तर किरात राई यायोक्खा जस्तो सामाजिक संस्था जतिको पनि आफ्नो पार्टीको हैसियत हुन नसकेकोमा उहाँको एउटा िपंडारुपी बर्बराहट बाहेक केही होइन कि जस्तो लाग्दछ ।

निश्चित रुपमा किरात राई यायोक्खाले राजनिति गर्दैन तर यसले बृहत किरात राईहरुको भावनालाई समेट्ने कोशिस गर्दछ र हालसम्मको कि्रयाकलाप र राईहरुको सहभागितालाई हेर्दा यो एकहदसम्म सफल पनि देखिन्छ । यसले लिएको संघीयताको सवालका कुराहरुलाई आत्मासात गरेर लागु गर्ने काम राजनितिक पार्टीहरुको हो । यो अत्यन्तै शक्तिशाली दवाव समूह पनि हो । अति स्वयंम र सन्तुलित सोचाई भएको बृहत सामाजिक संस्था किरात राई यायोक्खा नै हो । त्यसैले यसले संघीयताको सवालमा किरात शब्द छोडेको छैन र छोड्नु पनि हुँदैन ।

मुख्य राजनितिक पार्टीहरुको धारणाः

एनेकपा माओवादीः

संघीयताको बारेमा सबभन्दा पहिले र सबभन्दा स्पष्ट धारणा राख्ने पार्टी एनेकपा माओवादी हो । जनयुद्धको बेला नै पनि हाल किरात राई यायोक्खाले जस्तै लिम्बुवान समेत समेटिएको बृहत किरात प्रदेशको घोषणा समेत गरेको थियो । त्यसपछि लिम्बु अर्थात याक्थुम्बाहरुले छुट्टै लिम्बुवानको माग उठाउँदै आएपछि आफ्नो संघीयताको संरचनामा लिम्बुवान पनि छुट्टै एउटा राज्य थप गरेको छ । हाल माओवादी को भातृ संगठनको रुपमा एउटा किरात राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा र अर्को लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा छुट्टा छुट्टै संगठनहरु कि्रयाशील छन् । एनेकपा माओवादीले किरात प्रदेशबाट लिम्बुवान छुट्याए पनि गैरमाओवादी कट्टर लिम्बुवानवादीहरुसँग भौगोलिक सिमा सम्बन्धमा विवाद रहेको छ । एनेकपा माओवादीले पुर्वी तराईमा राजवंशीहरुको बाहुल्य भएको झापा लगायतका अधिकांश भूभागलाई कोचिला प्रदेश भनेर छुट्याएको छ । तर कट्टर लिम्बुवानवादीहरुलाई यो कोचिला प्रदेश अमान्य रहेको छ । हाल माओवादीले यो कोचिला प्रदेशलाई छोडेकोछ र यो मिथिलाभोजपुराकोचमधेस अन्तरगत परेकोछ।

यता लिम्बुवानलाई छुट्टै प्रदेश छुट्याइसकेपछि बाँकी रहेको किरातहरुको लागि भने एनेकपा माओवादीले किरात प्रदेश नै भनेर नामाकारण गरी प्रदेश छुट्याएको छ । यसरी किरात राई यायोक्खाले भनेजस्तो लिम्बुहरुसहितको बृहत किरात प्रदेशको स्थापना हुन नसकेपनि माओवादीले भनेजस्तो तीन किरातहरु राई सुनुवार र याक्खाको किरात प्रदेश हुन सक्ने सम्भावना अधिक रहेकोछ ।

नेकपा एमालेः

नेकपा एमालेको प्रस्तावित संघीयताको ढाँचाले पनि यस माथिको सम्भावनालाई अझ सम्भव बनाएको छ । केही महिना अगाडि नेकपा एमालेको संघीयताको ढाँचामा लिम्बुवान र किरात प्रदेश परेको हुनाले यो सम्भावना बढेर गएको हो । जातीयताको आधारमा संघीयता प्रति अलि दोधारे मन लिएको भन्ने आरोप लागिरहेको एमालेले आत्मैदेखि यो किरात प्रदेश र लिम्बुवानको अवधारणा ल्याएको हो भने अब खम्बुवान होइन किरात प्रदेश हुने कुरामा कसैले रोक्न सक्दैन । माओवादीले कोचिला भनेर छुट्याएको झापा मोरङ्ग र सुनसरीका भुभागमा नेकपा एमालेले भने बिराट प्रदेश भनेर छुट्याएकोछ ।हाल यो बिराट प्रदेश एमालेले पनि छोडेकोछर यो मिथिलाभोजपुराकोचमधेस अन्तरगत परेकोछ ।

नेपाली कांग्रेसः

यता नेपाली कांग्रेस भने देश संघीयातामा जान लागेकोमा पछुतो गरिरहेको अवस्था छ । संघीयतामा जाने कि नजाने भन्ने कुरा जनमत संग्रह गराएर मात्र निर्णय गरिनु पथ्र्याे भनेर यसका शिर्ष नेताहरुले पछुतोको भाषा बोलिरहेका छन् । यस्तो बेला लिम्बुवान र किरात प्रदेशको बारेमा उनीहरुको के धारणा होला भनेर सोच्ने सवाल नै आउदैन । हालै यस पार्टीले निकालेको संघीयताको खाकालाई हेर्ने हो भने पनि जातीयता र भाषागतको त कुरै छैन जे जस्तो संघीयताको स्वरुप निकाल्यो त्यसको भौगोलिक सिमा नक्शा समेत नहुनुले उ संघीयताप्रति निराश छ भन्ने समेत पुष्टि गर्दछ ।

उपसंहारः

देशको नाम नै संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल ९ँभमभचबि म्झयअचबतष्अ च्भउगदष्अि या ल्भउबि० रहन गइसकेको यो अवस्थामा संघीयताप्रति दोधारे मन गर्नु बेकार छ । र बिनाजनाधार यसो गर्नुपथ्र्यो र उसो गर्नुपथ्र्यो भनेर ज्ञान दिनुपनि बेकार छ । संघीयताले देश कता लैजाला भनेर शंका गर्नु पनि ूप्याण्डोरा बक्स ९उबलमयचब दयह०ू नखोली कन कौतुहलमा डुबिरहनुजस्तै हो । जेसुकै होस कौतुहल मेटिहालौं भनेर प्याण्डोरा बक्स खोल्नै पर्छ ।

जहाँसम्म किरात प्रदेश वा लिम्बुवान र खम्बुवानको कुरो छ लिम्बुहरुले छुट्टै लिम्बुवानको स्थापना गर्न चाहे पनि बाँकी रहेका किरातहरुले किरात प्रदेशको स्थापना गर्नुमा नै सबैभन्दा सन्तुलित ऐतिहासिक महत्व हुनजान्छ । यस ऐतिहासिक शब्द ूकिरातू हाम्रो एकताको प्रतिकको रुपमा स्थापित भइसकेको अवस्थामा यसलाई स्थायित्व दिन प्रयत्न गर्नुपर्दछ । सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या भएको राईले नै यसलाई अगाडि बढाइरहेको र ठूला पार्टीहरुसँग समेत आधारभूत सवालमा समानता भइरहेकोले खम्बुवान होइन खम्बुवान स्वायत्त उपप्रदेशसहितको किरात प्रदेश नै स्थापना हुने कुरामा कुनै शंका छैन ।

raikindar@gmail.com

कजवेबे हङ्गकङ्ग

१४ जनवरी २०१०

dcnepal.com

राई भाषामा पिएचडि शाषा शास्त्री प्रा.डा. टंक प्रसाद न्यौपाने हङकङ जादै

देश सुब्बा, हङकङ

आठपहरिया राई भाषामा पिएचडि गरेका वरिष्ठ भाषाविद् प्रा.डा. टंकप्रसाद न्यौपाने धरान हङकङ माचको दशौ वार्षिक उत्सवमा भाग लिन यही फेब्रुअरी ६ तारिख शनिबार हङकङ आइपुग्ने भएका छन् । न्यौपानेले लोहरुङ भाषाको व्याकरण लेखिसकेका छन् भने याम्पुू भाषाको व्याकरण लेख्दै छन् । नेपालमा रहेका विभिन्न भाषाको संरक्षण गर्नपर्छ । विभिन्न भाषासँग अन्तरकि्रया गर्नुपर्छ । भाषिक समावेशी धारणा वृद्धि गर्न सकिन्छ भन्ने मान्यता राखेर मात्र उनलाई पिएचडि गर्न दिइएको थियो ।

अन्यथा उनको पिएचडिको विषयलाई विश्व विद्यालयमा बखेडा झिक्ने मान्छेहरुले झण्डै हावा खुवाइदिएका थिए । अहिलेसम्म कार्यरत प्राध्यापकहरुमध्ये पूर्वााचलभरिमै भाषाशास्त्रमा पिएचडि गर्ने उनी एक्ला हुन् । वहाँ भयवाद अध्ययन केन्द्र धरानका अक्ष्यक्ष र भरखरै काठमाण्डौमा घोषणा भएको समुच्च विचारको व्याख्याता पनि हुन् । नेपाल क्लब हङकङले प्रथम पटक आयोजना गर्न लागेको ूनेपाल गोल्ड कपू धरान हङकङ माचको दशौँ वार्षिक उत्सव नेपाली साहित्य प्रतिष्ठान हङकङको दशौँ वार्षिक कार्यक्रम र हङकङेली नेपाली साहित्यको अन्तरकि्रया कार्यक्रममा सहभागी हुने कार्यक्रम छ । यस पटकको नेपाल गोल्ड कपमा सहभागी टिम मध्ये हङकङ पुलिस क्लब र नेपाली संस्थाका अध्यक्षहरुले खेल्ने सोभिनियर खेल आकर्षक हुने आयोजक बताउँछन् । न्यौपानेको साथमा कथाकार तथा कान्तिपुर दैनिकका धरान संवाददाता प्रदिप सेमी मेन्याङबो कलाकारहरु सुभान लिम्बू र तुहिन लिम्बू पनि आउँदैछन् ।